'De nacht moet duister zijn, dat is een oerkwaliteit'

Niet de openbare verlichting, maar tuinbouwkassen zijn de grootste verstoorder van de nachtelijke duisternis. 'Zot dat zo'n gering aantal bedrijven Nederland 's nachts in een waas van licht hult', stelt het Platform Lichthinder.

Hans Schmit

UTRECHT - Meer dan de helft van de vervuiling van de nachtelijke duisternis met kunstmatig licht is afkomstig van tuinbouwkassen. Het aandeel van de openbare verlichting is aanzienlijk kleiner: ongeveer een kwart.

De overige lichtvervuiling komt van onder meer haven- en industrieterreinen. Dit blijkt uit cijfers van het Platform Lichthinder dat voor het eerst in Nederland de buiten geïnstalleerde kunstmatige verlichting in kaart heeft gebracht en aangeeft hoe groot het aandeel in de lichthinder voor de verschillende toepassingen is.

Dat het aandeel van de kassen met verlichting hoog is, werd algemeen aangenomen, zegt Wim Schmidt van het platform. ,,Het Milieu- en natuurplanbureau en het CBS schrijven in het Natuurcompendium 2003 dat de kassen voor een overheersende uitstraling zorgen. Maar dat onze berekeningen op bijna zestig procent uitkomen, terwijl de bijdrage van de openbare verlichting voor wegen en dergelijke op 24 procent komt, hadden wij niet verwacht. Temeer daar het areaal kassen met assimilatieverlichting relatief klein is: zo'n 1700 hectare van het totale areaal van 10000 hectare glastuinbouw. Het is te zot voor woorden dat zo weinig bedrijven Nederland 's nachts in een waas van licht hullen.''

Schmidt maakt zich zorgen over de uitkomst van de berekeningen. Schmidt: ,,Het aantal bedrijven in de glastuinbouw dat assimilatieverlichting toepast, neemt toe, evenals de hoeveelheid licht per vierkante meter en daarmee groeit dus ook de lichthinder. Daarnaast verplaatst de glastuinbouw zich buiten de traditionele gebieden zoals het Westland, Aalsmeer en recenter Venlo. In de Vijfde nota ruimtelijke ordening zijn tien gebieden, verspreid over het land, aangewezen waar de glastuinbouw zich zou moeten concentreren. Je groeit dan naar een situatie dat overal in Nederland de kunstmatige helderheid van de hemel toeneemt, terwijl Nederland nu al een van de meest lichtvervuilde gebieden ter wereld is.''

Een voorbeeld van een van die tien gebieden is Berlicum, ten noordwesten van Leeuwarden. Schmidt: ,,In de gemeente Menaldumadeel zijn plannen voor de aanleg van 450 hectare glastuinbouw. Als daar assimilatiebelichting komt, neemt de kunstmatige helderheid van de hemel in een straal van zeker dertig kilometer toe. Dat betekent dat het deel van de Waddenzee tussen de Afsluitdijk en het Lauwersmeer plus Ameland en het oostelijk deel van Terschelling last krijgen van verstrooid licht.''

Het ontbreken van de natuurlijke duisternis van de nacht wordt door velen als negatief ervaren, schrijft het Natuurcompendium 2003. Schmidt: ,,Duisternis is een oerkwaliteit, vergelijkbaar met waarden als rust en stilte. De nacht moet rustgevend zijn, moet niet worden verstoord. In een rapport uit 2000 constateert de Gezondheidsraad dat lichthinder negatieve effecten op de gezondheid kan hebben. Lichtvervuiling heeft ook effecten op de natuur en kan de sterrenhemel ernstig doen verbleken. Naast het licht dat rechtstreeks naar de hemel straalt, schijnen veel lampen naar de grond en dat licht wordt deels (10 tot 15 procent) weerkaatst, waardoor je die oranje wolken boven de stad ziet. De zwakste sterren zie je daardoor niet meer. In Nederland kun je tegelijkertijd maximaal zo'n drieduizend sterren zien; in het centrum van Utrecht zijn dat er nog een stuk of vijftig. De Melkweg, die uit zwakke sterren bestaat, zie je nog wel op het donkere platteland, maar niet meer in de stad. Van de zeven bekende sterren van de Grote Beer zie je er nog zes; de Kleine Beer zie je niet meer, op de Poolster na.''

Kunstmatige verlichting in kassen wordt toegepast om de productie van met name rozen, maar ook andere snijbloemen te verhogen en de kas het hele jaar door te kunnen gebruiken. De lampen branden gemiddeld drieduizend uur per jaar waarvan tachtig procent 's nachts. Schmidt: ,,Het enige dat je kunt doen om de uitstraling van licht te voorkomen, is het afschermen van de kassen. De regels voor de glastuinbouw schrijven sinds april 2002 voor dat tussen acht en twaalf uur 's avonds 95 procent van het licht moet worden tegengehouden door bovenafscherming. Een probleem bij volledig afschermen is dat de lampen veel warmte geven en dat de warmte dan niet weg kan. Maar wij zeggen dan ook niet: doe morgen het licht uit, maar zoek zo snel mogelijk technische oplossingen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden