Review

De mythe deed meer kwaad dan Carlos zelf

David A. Yallop, De jacht op de jakhals, Carlos en het internationale terrorisme, uitgeverij Van Gennep, 701 blz, f. 49,50

Dat boek 'De jacht op de Jakhals; Carlos en het internationale terrorisme' is eigenlijk al klaar, meer dan 700 bladzijden dik verscheen het verleden week tegelijk in verschillende landen. Maar voor Yallop is het pas af als de publiciteitscampagne is afgerond, al noemt hij dat liever "als de boodschap is uitgedragen" . Die boodschap is dat westerse inlichtingendiensten en media een onverdiende mythe hebben gebouwd rondom de in 1949 geboren Illich Ramirez Sanchez, beter bekend als Carlos. Die mythe van de superterrorist die alles en iedereen te slim af was heeft meer rampspoed aangericht dan Carlos zelf.

Voor Yallop is in zijn boek Carlos, die jarenlang de wereld in zijn ban had, ondergeschikt aan wat hem echt aan het hart gaat. Yallop: "Carlos is de omlijsting en het schilderij is de Israelisch-Palestijnse kwestie en de manier waarop inlichtingendiensten het op een akkoord hebben gegooid met het terrorisme. Het schilderij laat zien hoe de wereld geleid wordt. Carlos is het verhaal van onze tijd, gecreeerd door de media met hun fascinatie voor deze man, en door inlichtingendiensten - CIA, DST, MI6 en de Mossad. Zij verschaften Carlos de mythe van de superterrorist."

Dat heeft volgens Yallop meer mensen het leven gekost dan er daarvoor zijn gevallen door toedoen van Carlos zelf. De invloed van de mythe bleek bij de gijzeling van de Opec-ministers in 1975 in Wenen. "Het hoofd van de Weense politie heeft me verteld dat ze een grote actie op touw hadden gezet om de Opec-ministers te bevrijden, tot ze hoorden dat Carlos erbij was."

David Yallop schrijft ook toneel. Lang heeft hij meegewerkt aan de Eastenders, tot hij met ruzie en een fikse schadevergoeding vertrok. Fictie heeft hij nodig als afleiding. "Het is een therapie. Dit boek heeft een decennium van mijn leven in beslag genomen. Als ik me alleen daarmee had beziggehouden was ik nu een psychiatrisch geval geweest. Je kunt niet je hele leven bezig zijn met onmenselijkheid, zonder een greintje humor en de lichtere aspecten van het leven."

Hoe komt iemand ertoe tien jaar lang op zoek te gaan naar een man die hij veracht en te spreken met andere mensen die hij ook veracht. Yallop: "Om de waarheid aan het licht te brengen. Dat lukt niet als je alleen praat met mensen die je aardig vindt." Tegen Aboe Abbas, de kaper in 1985 van het cruiseschip de Achille Lauro, barstte hij uit, toen die zei dat Klinghoffer (de invalide oude joodse man, die hij met rolstoel en al in het water duwde) misschien gewoon een duik wilde nemen. Bij anderen beheerste hij zich wel, zoals bij een dronken Aboe Nidal.

Yallop stuitte voortdurend op fouten van de media. Hij begrijpt de problemen van journalisten, met hun tijdsdruk van een deadline. Als een journalist een mooi verhaal krijgt via de geheime dienst is hij dankbaar. Als het in de Times heeft gestaan, is het waar. "Let op hoeveel van die verhalen over Carlos beginnen met 'een bron in Washington'. Allemaal bewuste desinformatie."

"De bedoeling was de Koude Oorlog kouder te maken door van alles wat deze man deed, echt of verzonnen, het Kremlin de schuld te geven. Binnen enkele weken na de moord op twee Franse agenten in Parijs in 1975 verandert Carlos van een knullige psychopaat in een 'KGB-officer'. Hij zat ineens achter de aanslag bij de Olympische Spelen in Munchen, en die in Lod, en werd plots op 100 plaatsen tegelijk over de gehele globe gesignaleerd. Geen mens zette daar vraagtekens bij."

Yallop zelf is ook lang op het foute been gezet. In Libanon voerde hij gesprekken met een man die zich voor Carlos uitgaf, tot in de details diens levensloop opdiste. Nu weet Yallop dat de Syriers erachter zaten. Yallop: "Ik ben geen 'conspirationist', ik geloof niet dat de wereld geleid wordt door samenzweringen. Er zijn samenzweringen, maar er zijn vaak ook cock-ups, blunders, waardoor het een puinhoop wordt. Zo ben ik ervan overtuigd dat de moord op Kennedy een complot was, gevolgd door een cock-up. Net zo was het met paus Johannes Paulus I. Met die twee elementen heb je aldoor te maken. Er was ook niet een almachtige 'M' die operatie Carlos tot in details heeft uitgedacht. Nee, een hoge functionaris van de Franse geheime dienst begon er gewoon mee Carlos een KGB-agent te noemen. Het nam absurde vormen aan. Carlos is er zelfs van beschuldigd achter de acties van de Molukkers te zitten."

In zijn vorige boek 'Gods wil of mafia' (1984) beschreef Yallop hoe paus Johannes Paulus I door een samenzwering aan zijn einde zou zijn gekomen. De gedegen Britse Economist betichtte Yallop ervan feiten te mengen met dingen die hij heeft van horen zeggen en eigen veronderstellingen. Ook 'De jacht op de jakhals' schildert een wereld vol complotten, waarin feiten met veronderstellingen worden aangevuld. Yallop beschuldigt luchtvaartmaatschappijen, waaronder de KLM, ervan jarenlang miljoenen te hebben betaald aan een Palestijnse terreurgroep, om zich te vrijwaren van aanslagen. Hij zegt dat dit hem is verteld door de man die het geld in ontvangst nam en dat informanten van veiligheisdiensten het hebben bevestigd. "Ja, ik heb het gecontroleerd. Ik kom uit Missouri. En weet je wat ze in Missouri doen als ze je een koe verkopen. Dan tel je het aantal poten." De Palestijnse groep van Wadi Haddad, aldus Yallop, heeft zelfs raket-lanceerders via Air France uit Bagdad naar Parijs vervoerd, zonder controle. De Fransen hielden met betalen op na de kaping van een Air France-toestel naar Entebbe.

Bij de beschrijving van inlichtingendiensten gaat u ervan uit dat alles doordacht en vooropgezet is, terwijl u bij Carlos ingaat op de vaak stuntelige wijze waarop zaken toevallig goed of fout lopen.

Yallop: "Bij de inlichtingendiensten geef ik het eind-resultaat weer, terwijl ik bij Carlos en Palestijnse organisaties onderzocht hoe het in z'n werk is gegaan. Neem die actie in Den Haag, de gijzeling op de Franse ambassade waarbij die twee Japanners van het Rode Leger gewoon de weg kwijt raken en Carlos niet weet waar ze uithangen. Nederland was trouwens een geliefde plek van Carlos, ik denk dat hij de mensen aardig vond, maar kennelijk ook het feit dat de veiligheidsmaatregelen hier niet echt stringent zijn. Ik hoop dat ook Nederland om de uitlevering van Carlos zal vragen. Maar iemand heeft me gisteren gezegd dat Nederland liever wacht op de Duitsers. Wie kan ik niet zeggen, ja, het was een soort ambtenaar. Kijk, Carlos is natuurlijk de 'most wanted', maar ook meest 'unwanted' man ter wereld. Niemand wil hem graag terechtstellen uit angst voor repercussies."

Waarom lieten ze u uw gang gaan? Welk belang hadden ze erbij met u te praten? Uw boek is ook een aanklacht tegen Syrie, dat volgens u achter Lockerbie zat en nu Carlos herbergt. Toch was u welkom in Damascus.

"Ze dachten misschien dat ze me onder controle konden houden. Regeringen denken altijd dat ze dat kunnen."

Hoe weet u dat ze u niet onder controle hadden? Westerse geheime diensten gaven de media valse informatie, kan de Syrische geheime dienst niet hetzelfde hebben gedaan met u?

"Je moet ze te slim af zijn. Die geheime diensten hebben niet altijd het hoogste niveau. Al die lui in hotels die Engelse kranten op de kop houden. Ik heb verder hulp gehad van mensen die ik niet bij name kan noemen. Eli Cohen, de Israelische spion, kon toch ook tot de hoogste Syrische niveaus doordringen? Na de verschijning van mijn boek is een hoge functionaris van de Syrische geheime dienst ontslagen."

"Je moet soms ook flink met ze mee praten, ze het gevoel geven dat je aan hun kant staat. Dat is ook een manier om ze te slim af te zijn. Syrie is het meest paranoide land waar ik ooit geweest ben. Assad houdt niet van mensen die tegen hem schrijven. Die laat hij vermoorden. Dat heeft hij gedaan met Jordaanse journalisten. Bij de Israelische geheime dienst kon ik me neutraler opstellen. Die zijn rationeler."

Kunt u nog terug naar Syrie?

"Ik denk dat ik daar een tragisch auto-ongeluk zou krijgen. Er zijn aanslagen op me gepleegd, dat heb ik niet in mijn boek vermeld, om het niet verder te stimuleren."

Waarom wees het Westen bij terreur altijd naar Libie terwijl volgens u Syrie de boosdoener was?

"In de Lockerbie-affaire werd de eerste twee jaren Syrie beschuligd en toen is er een akkoord gesloten. 'Wij spreken je vrij van Lockerbie zodat we Libie kunnen beschuldigen, en verder kunnen jullie in het noorden van Libanon je gang gaan'. Dat is de prijs die het Westen heeft betaald om Syrie tot bondgenoot te maken in de anti-Iraakse coalitie."

"Volgens mij hebben Syrie en Israel al vier jaar lang een geheim vredesverdrag. Ik heb in mijn boek ook beschreven dat er geheime ontmoetingen zijn geweest tussen Israelische en Syrische topfunctionarissen, waarbij is overeengekomen dat uiteindelijk Syrie de Golanhoogvlakte terugkrijgt. Intussen is er een niet-aanvalsverdrag van kracht.

Het is in het belang van beide Arafat uit de weg ruimen. De Syriers probeerden mij te gebruiken om Arafats imago te vernietigen, met het verhaal dat hijzelf de slachtpartij van Sabra en Sjatila heeft uitgelokt omdat hij martelaren nodig had. Stel je voor dat ik daar was ingetrapt. Ik heb een boek gepubliceerd dat in de hele wereld bovenaan de bestsellers-lijst heeft gestaan, in 40 talen is vertaald. Als ik nu dat opgeschreven had, had elke pro-Israelische krant en tv-station het overgenomen. Daarom hebben ze me die valse Carlos voorgeschoteld."

Hoe vaak wordt u wakker in het midden van de nacht en vraagt u uzelf af waar u het allemaal voor doet, met gevaar voor eigen leven en dat van uw familie.

"Ik heb vannacht 2,5 uur geslapen en dat lag niet aan het bed. Bij de paus dacht ik dat de mafia me niet meer interessant zou vinden als mijn boek er eenmaal was. Ik weet niet of ik dezelfde logica kan toepassen op het Midden-Oosten. Die slapeloosheid komt ook door beelden die ik gezien heb. Maar als we de wereld beter willen maken, moeten we eerst weten hoe slecht die is. En er komt geen vrede in het Midden-Oosten als ze de Palestijnen geen land geven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden