Review

De muziek van Mozart gemengd met rap en arrenbie.

Zo zijn ze, de vrouwen: ze doen je geloven dat ze alleen van jou houden. Maar als je even niet oplet, zitten ze te foezelen met iemand anders. Zo zijn ze, così fan tutte, althans volgens Mozart en zijn librettist Da Ponte in 1790.

Dat de opera 'Così fan tutte' zijn actualiteitswaarde nooit verloor, blijkt wel uit de tekstkuisingen die er nog tot ver in de negentiende eeuw op los werden gelaten. En uit de immer nieuwe invalshoeken die dramaturgen en regisseurs de afgelopen eeuw in het werk ontdekten.

De nieuwste metamorfose van Mozarts opera, die handelt over de weddenschap tussen Alfonso en twee jongemannen ('ónze vriendinnen zijn echt anders dan al die andere vrouwen!') is vanaf vandaag te zien en te horen in de Nederlandstalige muziekvoorstelling 'ZoZijnZe', een energieke 'total makeover' van ruim een uur, waarin Mozarts klassieke tonen worden gemengd met rap en arrenbie.

,,Ik vind 'Così fan tutte' een meesterwerk, maar ik had altijd al moeite met de tijdsduur van drie uur“, zegt regisseur Marcel Sijm. ,,En een echt goede uitvoering had ik bovendien nog nooit gezien. Toen Opera Cinema, een piepjong gezelschap in Enschede, mij vroeg 'Così fan tutte' te regisseren in een bewerking met rap en arrenbie, werd ik al snel enthousiast. Ik ben lang niet altijd gecharmeerd van cross-overs. Maar dit idee vond ik meteen heel goed, omdat het veel verder gaat dan het gebruikelijke 'opleuken' van klassieke muziek.“

Zulke crossovers zijn natuurlijk al eerder geprobeerd, maar in 'ZoZijnZe' gaan de verschillende muzikale stijlen echt een interactie met elkaar aan. En ook de verschillende acteer- en dansstijlen. Zo heeft Sijm het toneel van de Zwolse schouwburg omgetoverd in een tv-studio.

Mozarts 'ZoZijnZe' is een reality-show geworden, die live te volgen is via twee grote tv-schermen. De schijnwereld die wordt opgeroepen via bluescreens, vindt in werkelijkheid plaats op het toneel, in een kale studio.

Ook daar ontmoeten verschillende werelden elkaar: de twee zussen zingen de klassieke Mozart, terwijl hun vriendjes rappen en de presentatoren er hun arrenbie-versieringen omheen strikken. Dit alles geflankeerd door een pianotrio (links), en een dj die virtuoos de beats levert (rechts). Zwolle verandert even in Zwollywood.

Aan die gedaanteverwisseling werkte Marcel Sijm drie jaar lang, met een al even uitgebreid als enthousiast team: ,,Met Janine Brogt als dramaturge heb ik drie schrijvers het libretto laten 'hertalen' voor de jeugd. De twee rappers, Rando en MC Guglio schreven hun eigen teksten. Bob Zimmerman zette drie componisten aan het werk voor de Mozart-bewerkingen: Daniël Hamburger voor de sopranen en het pianotrio en Tjeerd Oosterhuis voor de arrenbie-composities. Ik heb grote bewondering gekregen voor dj Martijn van Sonderen, een volbloed musicus die als een soort muzikaal leider fingeert in de voorstelling. Behalve beat creator is hij ook scratcher. Hij is geniaal in het opbouwen van beats en soundscapes.“

De groep musici wordt aangevuld met een jonge cast, van wie er vier nog nooit eerder een echte rol hebben gehad. ,,We kozen voor jonge, talentvolle mensen die goed in hun vak zijn en bovendien razend enthousiast. Ik heb ze de voorstelling zo veel mogelijk zelf laten maken: ik wist niet hoe rap in elkaar stak, dus dat moesten ze zelf doen. Maar dat gold ook voor de anderen: Karin Strobos zingt bijvoorbeeld een 'zout op!'-aria, waar ze zelf een nieuw couplet bij moest schrijven. En de arrenbie-zangers zingen hun teksten vaak in freestyle, razend knap ter plekke geïmproviseerd. Ik heb ze dus zo veel mogelijk proberen uit te dagen hun bewegingen en teksten zelf te maken. Het stuk gaat tenslotte over jonge mensen. Dus zíj moesten het doen, binnen de structuur die er lag.“

En het werkt. Mozart laat zich met hoorbaar plezier heen en weer slingeren tussen de kleurige arrangementen. En ook het libretto lijkt opgeschud, met de naar het heden vertaalde archetypische personages van Da Ponte. De rappers veranderen na een verkleedpartij in shoarma-arabieren, de presentator is een gladde aal, de vriendinnetjes zijn nu nog dommer en 'dokter' Despina (een overdonderend goed zingende Femmy Fisscher) is een aura-healer.

Denkt Sijm niet dat hij zich de toorn der puristen op de hals gaat halen met deze voorstelling? ,,Ik ben 'Così fan tutte' gewend als mooi, maar braaf en vervelend muziektheater, terwijl Mozart helemaal niet zo braaf was. Hij zou waarschijnlijk veel verder zijn gegaan met dit stuk dan wij nu doen. Mozart was immers een stoker. De zappende structuur die Bob Zimmerman eraan heeft gegeven, werkt erg opwindend. Ik zou zelfs willen stellen dat een mooie 'Così fan tutte'-uitvoering de dood in de pot is.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden