Review

De muziek van Bagdad bestaat nog

Eigenlijk had het Nieuw Ensemble het plan voor een Anti-lawaai-project. Maar in het licht van de recente gebeurtenissen in het Midden-Oosten werd het programma omgegooid. Het Nederlandse publiek kan vanaf zondag kennismaken met 'Een ander geluid uit het Midden-Oosten'.

,,Ons programma is geen politiek statement'', legt Katrien Sitters van het Nieuw Ensemble uit. Om iedere vorm van partijdigheid te vermijden brengen het Nieuw Ensemble en de gast-solisten muziek uit verschillende Midden-Oosterse landen. Zo zullen er stukken van zowel componisten uit Syrië, Koeweit, Palestina, Azerbeidjan, Libanon als Israël uitgevoerd worden. Met name de Israëlische bijdrage lag aanvankelijk niet bij alle deelnemers goed. ,,Uiteindelijk was iedereen bereid om over zijn bezwaren heen te stappen voor de goede zaak. Het ging niet zonder slag of stoot, maar daarom zijn we des te gelukkiger dat het gelukt is'', aldus Sitters.

Ook Neil van der Linden, kenner van de muziek uit het Midden-Oosten, is blij dat het gelukt is om de componisten bij elkaar te brengen. ,,In de muziek kunnen dingen die in de politiek niet mogelijk zijn. In het Midden-Oosten zou dit programma niet kunnen.'' Van der Linden, die samen met het Nieuw Ensemble 'Een ander geluid uit het Midden-Oosten' samenstelde, ziet het programma daarnaast als een kans om aandacht te schenken aan de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. ,,We willen even stilstaan bij het rijke culturele verleden van de regio en aan wat er nu allemaal kapot wordt gemaakt. Je moet kracht putten uit de schoonheid van die cultuur en misschien is dat ook wel een weg naar de toekomst. Het archeologisch museum in Bagdad is nu leeg, maar de muziek bestaat nog.''

Los van alle politieke perikelen biedt een 'Een ander geluid' de concertganger natuurlijk ook gewoon de gelegenheid naar mooie muziek te luisteren. Muziek, die velen nieuw en onbekend in de oren zal klinken. ,,We hebben gezocht naar componisten die allemaal werken met een synthese tussen westerse en Midden-Oosterse muziekprincipes. Helaas leidt dat vaak tot het combineren van muzikale clichés. Maar deze componisten zijn erin geslaagd een autonome taal uit te vinden.''

Zoals de Koeweitse componiste Rashidah Ibrahim. ,,In Koeweit wordt haar werk niet uitgevoerd. En toen haar composities in januari in Cairo werden uitgevoerd, reageerden veel mensen met opmerkingen als: waarom doe je ons dit aan? Waarom maak je niet wat herkenbaardere muziek? Haar antwoord was toen: 'Ik componeer niet voor jullie, maar voor mezelf'. Rashidah werkt in Koeweit eigenlijk in een isolement. Van Stockhausen heeft ze wel gehoord, maar veel hedendaagse westerse componisten kent ze niet. Juist daardoor heeft ze een heel originele eigen taal ontwikkeld. Haar muziek is op een natuurlijke manier abstract. Ze gebruikt geen herkenbare structuren of melodieën.''

Ook 'De stem van Mesopotamië', een compositie die het Iraqi Maqam Ensemble alleen in het Amsterdamse Paradiso zal uitvoeren, zal volgens Van der Linden het gehoor van de Nederlandse luisteraars prikkelen. ,,De maqam is dé vorm van de klassieke Iraakse muziek. In Irak staat een maqam voor een bepaalde structuur van het muziekstuk, net zoals een symfonie bij ons ook een vast patroon kent. In algemene zin staat de naam maqam in het Midden-Oosten voor een bepaalde toonladder van microtonen. Uit onze westerse muziek zijn die microtonen grotendeel verdwenen. We kennen het niet meer en daarom klinkt in onze oren muziek uit het Midden-Oosten zo scherp.''

Een hoofdrol tijdens het optreden van het Iraqi Maqam Ensemble zal zijn weggelegd zijn voor de in Nederland wonende Iraakse zangeres Farida Mohammed Ali en alleen al daarom zou geen liefhebber van de Arabische muziek het concert mogen missen. Want de vocaliste, wier timbre volgens kenners wel iets wegheeft van de donkere klanken van de legen-darische Oum Khalsoum, behoort tot de drie leidende maqam-vertolkers ter wereld en is momenteel de enige vrouwelijke vertolker die het genre tot in de puntjes beheerst. Ali heeft momenteel dertig van de tachtig maqams uit Bagdad op haar repertoire staan; een aantal dat de meeste maqam-vertolkers pas tegen de pensioengerechtigde leeftijd bereiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden