De muzen spreken weer een beetje

Schrijvers uit Israël en de Arabische wereld troffen elkaar deze week en worstelden over schrijverschap, taal en hokjesgeest.

Voor Samir el Youssef is het de eerste keer dat hij voet op Israëlische bodem zet. Hij is geboren in een kamp in Libanon, kind van gevluchte Palestijnen. Tegenwoordig woont hij in Engeland. Van het land waar hij, vanaf zijn geboorte, mee opgevoed is als 'zijn land' heeft hij nog weinig kunnen zien.

Al op de eerste dag van zijn verblijf is hij met tientallen andere schrijvers naar het noorden gereisd, naar de Sjeik-Hoesseinbrug die Israël met Jordanië verbindt. Daar, op het parkeerterrein bij de grensovergang, zijn twee witte tenten opgezet voor een unieke gebeurtenis, althans zo staat in de aankondiging: 'Stemmen van twee kanten van de brug -een literaire bijeenkomst'.

Schrijvers uit Israël, de Palestijnse gebieden en de Arabische wereld zijn uitgenodigd. Alleen laten de twee schrijvers uit de Palestijnse gebieden het afweten en zijn de schrijvers uit 'de Arabische wereld' meest auteurs van Arabische origine die in het westen wonen.

De dag tekent zich door een worsteling met de betekenis van de taal en met de scheidslijnen die het conflict oplegt. Samir el-Youssef heeft het willen doorbreken met zijn laatste boekje, Gaza Blues. Het is een coproductie met de Israëlische auteur Etgar Keret. Beiden beschrijven anti-helden, beiden verzetten zich tegen het idee dat iedere alledaagse handeling meteen gemeten wordt naar de maatstaven van het conflict, volgens de identiteit van de hoofdpersoon, Palestijn of Israëliër.

Youssef denkt niet dat de Palestijnse gemeenschap zo'n coproductie zou verwelkomen, laat staan de beschrijving van een drugsverslaafde Palestijn. Beide maatschappijen zijn onderworpen aan de tirannie van het conflict, die slechts helden wil en die grenzen en muren oplegt. ,,Voor mij'', zegt Youssef, ,,bestaat het Palestijns-Israëlische verhaal uit twee verhalen, het is een verhaal met twee stemmen.''

Grenzen, hokjes -of liever gezegd het doorbreken ervan- blijkt ook het verhaal te zijn van de Israëlische auteur Dorit Rabinjan. Ze vertelt hoe ze op het hoogtepunt van de intifada, de aanslagen, het geweld, haar laptopje pakte en naar New York verhuisde, spuugzat van de politiek. Tot haar eigen verrassing werden het de meest politieke anderhalf jaar van haar leven. Duizenden mijlen van het Midden-Oosten vandaan, leerde ze voor het eerst Palestijnen kennen, konden ze bevriend raken.

Maar Rabinjan, Keret en Youssef, een jongere generatie, vormen ook vandaag slechts één kant van het spectrum. Tijdens de middagpauze slaagt een fotograaf er maar niet in om alle joodse en Palestijnse schrijvers uit Israël op één foto te krijgen.

Sammi Michael, een Israëlische auteur van Iraakse origine plaatst zijn vraagtekens bij de waarde van de bijeenkomst. ,,Het is heel leuk'', zegt hij, ,,maar schrijvers hebben niet per se meer te zeggen over de politieke situatie dan andere mensen. Het enige is dat schrijvers individualisten zijn, daarom zijn de ze ook de eersten die in de gevangenis verdwijnen als dictators aan de macht komen. Iedereen kent het gezegde dat de muzen zwijgen als de kanonnen spreken. Misschien dat hier nu weer een beetje muzen spreken. Maar ja, ik behoor ook tot degenen die denken dat niet de zwaluwen de lente brengen, maar dat de lente de zwaluwen brengt. En deze ontmoeting is hooguit een klein zwaluwtje.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden