De muur zit soms ook in het hoofd

Menno Bentveld toont in een nieuwe serie wat muren met een samenleving doen.

De kinderen zijn doodsbang. Ouder dan twaalf zullen ze niet zijn, de jongetjes die met een protestantse jongerenwerker en presentator Menno Bentveld door een verslonsde arbeiderswijk van Belfast lopen. De jongens zijn protestants. Het is hun eerste keer aan de katholieke kant van de muur. En Bentveld is verbaasd, heel verbaasd. Morgen zendt BNN-Vara de eerste aflevering van zijn zesdelige documentairereeks 'De Muur' uit, waarin Bentveld mensen die dagelijks met zo'n muur worden geconfronteerd probeert te begrijpen.

"De Berlijnse muur viel zondag precies 25 jaar geleden. Destijds dachten we dat wereldvrede zou aanbreken. Maar sindsdien zijn er alleen maar nieuwe muren opgeworpen om mensen uit elkaar te houden", zegt de programmamaker. "Wat weten we daar nu eigenlijk van?"

Die stalen wal tussen Mexico en de Verenigde Staten en de meer dan zeshonderd kilometer lange Israëlische muur die de Westelijke Jordaanoever omgrenst kennen we. Maar in de documentairereeks komen gelukkig ook minder bekende barrières aan bod. Zoals de muren en hekwerken in Belfast, die de protestantse van de katholieke buurten in twee splijten. Het erfstuk van de bloedige Troubles in Noord-Ierland wordt in de volksmond de peacewall genoemd, een erfstuk dat naarmate de tijd verstrijkt voor de angstige omwonenden steeds onmisbaarder lijkt te worden.

Je zou zeggen, haal zo'n muur gewoon weg. Want zonder fysieke grens komen mensen makkelijker met elkaar in contact, kunnen ze elkaar beter begrijpen, en kunnen ze vervolgens vreedzaam co-existeren. Toch? Tja, Bentveld geeft toe dat hij er zelf misschien ietwat naïef is ingestapt. Goed, hij wist vooraf dat het niet eenvoudig zou zijn om die gekmakende complexiteit in Belfast, of die van het Israëlische conflict, of zo'n vergeten verhaal als dat van het Sahrawi-volk in de Westelijke Sahara te kunnen doorgronden, vertelt hij. Maar gaandeweg moest hij zelfs concluderen dat sommige mensen gewoonweg beter af zijn met zo'n muur in hun achtertuin. Of zich in elk geval beter vóelen. "Want het conflict zit vaak alleen in hun hoofd."

Het levert mooie verhalen op, trieste verhalen, van families die door zo'n muur uiteen zijn gehaald. Die Ierse tienervriendinnen die nooit bij elkaar thuis zijn geweest. Of de hardloper Salah Ameidan die op een wedstrijd iets te enthousiast met de vlag van zijn door Marokkanen onderdrukte volk Sahrawi zwaaide, waardoor hij nooit meer zijn zieke vader in Marokko zal kunnen opzoeken.

Bentveld heeft met programma's als 'Jules Unlimited' al de nodige reiservaring, maar vertelt 'ook eens inhoudelijke reisverhalen' te willen maken. Als een blonde Louis Theroux luistert hij naar de muurervaringen van mensen, die zijn redactie soms op vreemde plekken opduikelde. Bentveld vertelt hoe ze dagen rondhingen in de riolen van Tijuana om een band op te bouwen met Mexicaanse drugsverslaafden. Of over die keer dat één van de researchers van het programma in Slowakije met een hakbijl werd achtervolgd.

Want het zijn heftige verhalen. "Die voor Nederlanders in onze netjes geordende maatschappij soms moeilijk te begrijpen zijn." Een muur heeft twee kanten, de verhalen ook. Bentveld doet in zijn serie een knappe poging aan de hand van zulke individuele ervaringen het waarom van dergelijke muren duidelijk te maken. Want hoewel de menselijke conflicten misschien inderdaad alleen in hoofden van de mensen zitten, zijn deze muren die de documentairereeks in beeld brengt maar al te echt.

De eerste aflevering van 'De Muur' wordt morgenavond uitgezonden om 21:05 op NPO2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden