Standplaats Mexico

De moord op mijn collega en vriend Javier Valdez is enorme klap voor de Mexicaanse journalistiek

Javier Valdez Beeld AFP

"Zijn vrienden zeiden het tegen hem, zijn familie, zijn collega's in de journalistiek. Man, wees voorzichtig. Deze gasten deinzen nergens voor terug. Het zijn klootzakken."

Dat zei Javier Valdez, oprichter van het onderzoeksjournalistieke weekblad Ríodoce in Culiacán, de hoofdstad van de Noord-Mexicaanse deelstaat Sinaloa, 27 maart vorig jaar. Zijn column ging over een vermoorde collega, maar eigenlijk ook over hemzelf.

Nauwelijks twee maanden later, op 15 mei, reed Javier zoals iedere vrijdag om twaalf uur 's middags weg van de redactie van zijn blad. Drie blokken verderop werd hij klemgereden door een groepje criminelen. Ze dwongen hem uit de auto en doorboorden hem met twaalf kogels. Javier was net vijftig geworden.

Drie weken ervoor hadden we nog contact gehad. Ik stuurde hem een berichtje om me te verontschuldigen dat ik zijn verjaardag was vergeten. Ik vroeg hem of alles goed met hem ging; hier en daar hoorde ik dat de situatie op de redactie gespannen was. In Sinaloa, de bakermat van de machtigste criminele organisaties in Mexico, ging weer eens gebukt onder een golf van geweld, na de uitlevering van drugsbaron Joaquón Guzmán aan de Verenigde Staten. Diens zoons en een voormalige luitenant waren verwikkeld een bloedige territoriumstrijd. Ríodoce en Javier schreven er als enige journalistieke medium in Sinaloa vrijelijk over.

Javier stuurde me een berichtje. "Geen zorgen, bato", het lokale woord dat hij voor vrienden gebruikte. "Alles gaat goed. We hebben vertrouwen."

Niet veel later was hij dood.

Herdenking

Afgelopen week was ik in Culiacán, waar ik met vrienden en familie van Javier zijn dood herdacht. Het waren dagen vol demonstraties, lezingen en rondetafeldiscussies over geweld tegen journalisten, avondjes uit waar we Javier herdachten.

Zijn dood was een enorme klap voor de Mexicaanse journalistiek. Javier was meer dan een verslaggever alleen. Hij was een van de grote Latijns-Amerikaanse kroniekschrijvers van deze eeuw, met talloze boeken op zijn naam, bekend en geliefd in binnen- en buitenland. Waar veel journalisten geobsedeerd door geweld en de mythes rondom Mexico's bloeddorstige drugsbaronnen vol spektakel over de drugsoorlog schrijven, richtte Javier zich op de slachtoffers, hun families, het dagelijks leven in een land waar corruptie en geweld voor miljoenen mensen de norm zijn, met een empathie en warmte die weinig anderen kunnen opbrengen.

We ontmoetten elkaar voor het eerst acht jaar geleden, tijdens mijn eerste bezoek aan Sinaloa. Het klikte meteen, zoals het altijd klikte tussen Javier en buitenlandse journalisten. Tot zijn dood spraken we elkaar om de zoveel weken, en ik zocht hem altijd op als ik in Culiacán was. Geleidelijk aan stopte ik met hem om hulp te vragen en gingen we, als ik zijn stad bezocht, vooral bijpraten in Guayabo, een fijne bar met de beste tequila en de beste garnalen in aguachile van de stad.

Javier was een van de beste journalisten en schrijvers van het land, maar hij ontbeerde de hautaine uitstraling die de journalistieke elite in Mexico-Stad soms kenmerkt. Hij was even hecht bevriend met 's-lands bekendste intellectuelen en journalisten als met straatverkopers en buschauffeurs in het Culiacán waar hij verknocht aan was.

We missen hem in Mexico. Steeds als ik naar Sinaloa ga, wil ik Javier een berichtje sturen dat ik zijn kant op kom. Een automatisme, dat naast mij vele anderen nog lang zullen houden. 

Jan-Albert Hootsen schrijft regelmatig over zijn woon- en werkplaats Mexico. Lees hier meer artikelen. 

Lees ook: Journalisten Mexico doodsbang na golf van moorden

Het geweld tegen journalisten in Mexico neemt toe. In sommige streken zijn alle media gestopt, uit angst voor geweld.

Lees ook: Wordt Europa gevaarlijk voor journalisten?

De moord op Ján Kuciak is de tweede dodelijke aanslag op een journalist in Europa in korte tijd. De incidenten roepen de vraag op: groeit het gevaar voor journalisten in Europa?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden