De mooiste erven van de Vijfheerenlanden

We hebben heel wat dijken gezien en befietst, maar zo mooi als de Diefdijk bij Leerdam zijn we ze nog niet tegengekomen. Acht eeuwen oud en nog steeds een harmonieuze scheiding tussen boerenland aan de ene kant en de uiterwaarden met, vrijwel onzichtbaar nu, de dreiging van het water anderzijds. Een eeuw geleden zal het er hier nauwelijks anders uit hebben gezien.

Links ligt het beschermde land: door brede sloten gescheiden weilanden en een enkele boomgaard. Aan de voet van de dijk hebben de boerderijen zich genesteld, klein en rietgekapt. Ook de vaak half vervallen schuren op het erf hebben een rieten dakbedekking. De takken van de linden, geleid langs evenwijdige staaldraden, vormen een groen zonnescherm. Hier staan nog hoogstam-fruitbomen, dat zijn bomen zoals ze ooit bedoeld waren en waarbij je een forse ladder nodig hebt om de vruchten ervan te plukken. De kersen vormen al vrucht, de peren staan nog in boei. Aan de andere kant van een rivierdijk horen de uitwaarden te liggen -en zo ziet het er hier ook uit. Alleen is de rivier geheel uit het zicht, en zal dat ook in tijden van hoog water blijven. In de dertiende eeuw werd de Diefdijk aangelegd om het water van de Linge en wat er in die tijd allemaal nog meer verderop stroomde tegen te houden als daar bij hoog water de eigen dijkjes doorbraken. Dat laatste gebeurt al lang niet meer.

Eigenlijk horen we de blik naar links gericht te houden, want we zijn hierheen gefietst aan de hand van het zojuist verschenen boekje 'Boerderijen bekijken in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden'. Van de zes fietsroutes die daarin zijn opgenomen kiezen we voor de Boerenervenroute, want die is geheel nieuw en de enige die niet is bewgwijzerd.

De tocht 'langs de mooiste erven van de Vijfheerenlanden' begint bij het NS-station in Leerdam en brengt ons al snel op de Diefdijk, die hier de grens tussen Zuid-Holland (links) en Gelderland vormt. Ooit was dit een onderdeel van de waterlinie, die de oprukkende vijand tot staan moest brengen door de oostkant onder water te laten lopen. Een rijtje roestbruine vooroorlogse bunkers nabij Leerdam verwijst daar nog naar.

Of de dijk de vijand had weten te keren, is nooit echt op de proef gesteld. Het water zelf is er in de geschiedenis in elk geval wel in geslaagd bressen te slaan: het bewijs daarvan is het Wiel van Bassa, dat het grootste wiel van Nederland zou zijn. Dat zou zijn ontstaan na de dijkdoorbraak van 1571, toen de oorlog met Spanje jarenlang verhinderde dat het gat kon worden gedicht en overstroming op overstroming een steeds diepere kolk in het land draaide.

Nu is het een mooi natuurgebied, dat je vanwege de schoonheid beter tweemaal dan half kunt omfietsen. Vandaar het hier dwingend bedoelde advies om vlak voor het water de dijk af te rijden over een smal fietspad, dat door een boomgaard en bijkans over een paar boerenerven voert. Om bij de weg rechtsom het wiel te ronden en nogmaals over dat fietspad de dijk te verlaten, alvorens linksaf de route te vervolgen.

De rest van de route is aan de hand van bijgaande kaart goed te volgen, en voert over door knotwilgen en andere bomen omzoomde wegen en langs het Merwedekanaal naar een grote variëteit aan boerderijen. Zo rommelig als die achtererven er hier uit kunnen zien, zo prachtig toont de voorhof: strak, kleurrijk en gedetailleerd, met fijne patronen van kort geschoren buxushaagjes. We zitten hier midden in de Randstad, maar duidelijker Hollands platteland kan bijna niet. Het keurig aangeharkte grind voor de N.H. Kerk uit 1705, die ons middels een steen boven de ingang maant onze zonden te overdenken alvorens binnen te treden (Schoonrewoerd); een oude dorpsschool met hip geklede kinderen die in de pauze landerig hangen over de reling van een bruggetje (Hei- en Boeicop); het paardenpension, kamperen bij de boer en de autosloperij.

Dit is geen tocht voor de racer, een wielrenner die even diep ademhaalt is in een uurtje rond. Maar wie de tijd heeft om te genieten, om te picknicken bij het Wiel van Bassa, de warme voeten te laten afkoelen in het Merwedekanaal, kaas te eten op een van de boerderijen die daartoe uitnodigen of zijn zonden te overwegen in de kerk, is makkelijk een halve dag of meer zoet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden