De moeizame strijd tegen radicalisering

Radicalisering kan al op jonge leeftijd beginnen, merken ze in de Schilderswijk. En daarom leren basisscholieren vooral zelf te blijven nadenken. De moskee strijdt mee.

Aan welke persoonlijke kenmerken kun je niets veranderen? De achtstegroepers van basisschool 't Palet sommen op: huidskleur. "Klopt", zegt vormingswerker Desiree Zijlstra. "En je ogen inderdaad, die blijven altijd hetzelfde." Hawo (12): "Mijn gedachten." Zijlstra: "Dat is een interessante, daar komen we nog op terug."

In haar lessen 'identiteitsvorming' wil Zijlstra niet te hard van stapel lopen. Volgende week komen de eigenschappen aan bod die je wél kunt veranderen. Kun je bijvoorbeeld binnen je geloof je mening bijstellen? En kun je zelfs van religie veranderen?

Joyce Bikker van Vormingscentrum 16/22 ging met haar speciale lessen al heel wat scholen af, maar sinds kort is ze ook in de Haagse Schilderswijk te vinden. Haar cursus behoort tot het pakket waarmee de Haagse burgemeester Van Aartsen de radicalisering in zijn stad te lijf wil gaan. "Jongeren moeten niet zomaar alles aannemen, maar zelf op zoek gaan naar bronnen", vat Bikker de essentie van haar boodschap samen. En dat is nodig, weet ze. Sinds de aanslagen in Parijs roepen kinderen en jonge tieners in deze wijk vaker radicale teksten, zegt Bikker.

Niet alleen tijdens de lessen identiteitsvorming op 't Palet hebben de kinderen het over hun geloof, zegt leraar Wilfred van de Kolk in wiens klas Zijlstra te gast is. In groep 8c zitten vrijwel alleen islamitische kinderen. Zij identificeren zich zeer sterk met hun geloof. "Aan het begin van het jaar stellen sommige leerlingen zich voor met: 'Ik ben Achmed, moslim'."

Elke week komen onderwerpen als homoseksualiteit, Joden of Islamitische Staat (IS) terug in de lessen, zegt Van de Kolk. Op dit moment behandelt hij de Tweede Wereldoorlog. Je mag een afwijkende mening hebben, houdt Van der Kolk zijn leerlingen steevast voor, maar onderbouw hem, baseer je op feiten en kwets mensen niet. "Als leerlingen vinden dat de aanslagen op Charlie Hebdo terecht waren, omdat het tijdschrift de islam beledigde, vraag ik ze of ze de straf niet te zwaar vinden voor de gepleegde misdaad." Waarna ze wel gedwongen worden na te denken over argumenten, hoe kinderlijk die ook kunnen zijn. Dat is wat Bikker bedoelt met de 'zoektocht naar bronnen'.

De aanslagen in Parijs hebben ook in de Schilderswijk veel losgemaakt. De islam is er met afstand het grootste geloof. De buurt telt acht moskeeën, die alle islamitische stromingen vertegenwoordigen. De orthodoxe As-Soennah moskee is, gemeten naar achterban, een van de grootste van Nederland.

Hoewel er in het verleden moskeeën werden aangewezen als aanjagers van radicalisering, ziet Van Aartsen de gebedshuizen nu als partners in de bestrijding van radicalisering. Er is frequent overleg over de aanpak. De moskeeën in de Schilderswijk weigeren inmiddels radicale moslims de toegang, een stap die groter is dan vaak gedacht: vanuit de geloofsleer moeten zij eigenlijk voor iedereen de deur openen.

De gebedshuizen hebben ook een actieve rol in het bestrijden van jihadisme. Extremistische moslims baseren hun acties op gewelddadige Koranteksten. De overtuiging van bijvoorbeeld de As-Soennah moskee is nu dat alleen moslims die het geloof lang hebben bestudeerd, de gewelddadige verzen uit de Koran van een juiste context kunnen voorzien. Juist zij kunnen radicalen hun extreme denkbeelden uit het hoofd praten.

Veel islamitische Schilderswijkers volgen op de voet wat er in het Midden-Oosten gebeurt. "Moslims beschrijven hun gemeenschap wel eens als een lichaam", zegt Fiore Geelhoed, die radicalisering en salafisme onderzoekt aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. "Wanneer een moslim in Syrië iets overkomt, voelt dat alsof een deel van het lichaam wordt geraakt." Voor jongeren kan dat meespelen bij het besluit zich aan te sluiten bij vechtende geloofsgenoten.

Den Haag is de stad met de meeste 'uitreizigers'. De afgelopen jaren vertrokken zeker 46 jihadisten uit Den Haag naar Syrië of Irak. Nog eens ruim twintig vermoedelijke uitreizigers werden tegengehouden. Volgens de gemeente bestaat er in Den Haag nog een harde kern van tien tot dertig 'propagandisten', met enkele tientallen volgers. De gemeente geeft geen informatie over specifieke aantallen in de Schilderswijk. Volgens de politie is radicalisering geen typisch Schilderswijkprobleem. Als er relatief veel jongeren uit de wijk vatbaar zijn voor extremisme, dan komt dat door de concentratie van moslims.

Radicale moslims uit onder meer Zoetermeer en Delft gingen de afgelopen jaren in de Schilderswijk wonen. De harde kern van de Haagse jihadbeweging die vorige zomer aanwezig was bij demonstraties in de wijk, kwam deels uit de wijk, maar er waren er ook die juist hierheen waren verhuisd. Het is mogelijk dat vooral de naam aantrekt die de Schilderswijk bij deze jongeren heeft. In de tijd van de Hofstadgroep trokken radicale moslimjongeren nog naar Den Haag vanwege de As-Soennah moskee in de Schilderswijk, waar de omstreden imam Jneid Fawaz preekte. Die werd geschorst, maar het imago bleef kleven. Jongerenwerkster Kaoutar Hadchoune kent enkele jongeren die naar Syrië vertrokken zijn, onder wie een meisje van vijftien. "Veel moeders verstoppen de paspoorten van hun kinderen", zegt ze. "En als ze dan toch uitreizen, komt dat vaak als een totale verrassing." De 21-jarige medewerkster van jongerencentrum Samson plaatst kanttekeningen bij het beeld van de Schilderswijk als 'jihadbuurt'. Vorige zomer demonstreerden jongeren met zwarte vlaggen op de Hoefkade. Onder hen was de vermoedelijke ronselaar Azzedine C. (bijgenaamd Abou Moussa), een van de drie Haagse hoofdverdachten in een groot jihadproces dat op dit moment loopt. De ongeveer vijftig jongeren die meededen aan het protest ter ondersteuning van Gaza, hadden lang niet allemaal radicale ideeën, zegt Hadchoune. Ze wijst naar de theehuizen in de straat: "Veel jongens die daar hele dagen zitten, kwamen ook naar buiten. Ze deden vooral mee als protest tegen de politie en de overheid."

Op die onvrede speelde Azzedine C. in. 'Ze zullen jullie nooit accepteren', riep hij tijdens één van de demonstraties. En hij sprak over 'politieagenten uit vinexwijken' die niets van de Schilderswijk snappen, maar wel 'onze kinderen kapotslaan'. De Nationale Ombudsman onderzocht vorig jaar het politieoptreden in de wijk, na klachten van bewoners en oud-agenten over hardhandige aanhoudingen. De Ombudsman signaleerde een kat-en-muisspel tussen jongeren en agenten. De onderzoekers vonden niet dat er sprake was van 'structurele discriminatie' of 'teveel geweld'. Dat mag zo zijn, veel jongeren ervaren het wèl zo, aldus Hadchoune. Corina Duijndam van de Hogeschool Den Haag die de verhouding tussen jongeren en de politie in de Schilderswijk onderzoekt, bevestigt dat. Het wantrouwen tegen de overheid, de politie en de gevestigde media is groot, zegt zij. "Veel islamitische jongeren voelen zich niet gehoord en begrepen door de 'blanke meerderheid' van buiten de wijk. Ze geloven ook dat er een complot achter zit."

Veel moslimjongeren voelen zich tweederangsburger, zegt ook VU-onderzoekster Fiore Geelhoed. Ze voelen zich gediscrimineerd, bijvoorbeeld omdat ze veel moeite hebben een baan of stageplek te vinden, zelfs als ze hbo gedaan hebben. "Jongeren die radicaliseren zijn vaak hoogopgeleid en ze hebben hoge verwachtingen, die hun ook door de Nederlandse samenleving zijn bijgebracht. Maar ze hebben het gevoel dat ze niet gelijkwaardig worden behandeld." Bovendien vinden ze dat de overheid er verschillende maatstaven op nahoudt, zegt Geelhoed. "Waarom heeft ze het over vrijheid van meningsuiting wanneer die niet geldt voor islamitische jongeren? Het Westen predikt mensenrechten, maar waar zijn Abu Ghraib en Guantánamo Bay in die verhalen?"

Jongerenwerkster Hadchoune verwijst in dit verband opnieuw naar de zomerse demonstratie met islamitische strijdvlaggen op de Hoefkade. "Dat waren gewoon vlaggen met een islamitische leus. Ze zijn niet verboden. In een democratisch land moet iedereen zijn geloof op zijn manier kunnen belijden."

Het geloof verschaft ontevreden jongeren een identiteit, zegt onderzoeker Geelhoed. Volgens haar voelen veel moslims bij geloofsgenoten een onvoorwaardelijke acceptatie. Een jongen die thuis in de Schilderswijk het gevoel heeft dat hij weinig voorstelt, kan eerder in de verleiding komen om naar het kalifaat te gaan. Daar kan hij een held zijn.

Vormingswerker Zijlstra ziet het doorbreken van het groepsdenken als de belangrijkste opgave. "Je kunt op verschillende manieren geloven, of tegen religie aankijken", zegt Zijlstra. En ze wijst kinderen op hun eigen verantwoordelijkheden en keuzes in het leven. Sommige leerlingen dreigen zich neer te leggen bij negatieve verwachtingen, zegt leraar Van de Kolk. "Ik hou ze altijd voor: als ze het zo belangrijk vinden wat Geert Wilders vindt, kunnen zij bewijzen dat hij ongelijk heeft. Ze hebben de keus. Gaan we mee in die negatieve vooroordelen, of er juist tegenin?"

Hij heeft het idee dat er een kentering in zijn klas zichtbaar is. Zijn leerling Bilal gaat volgend jaar naar het gymnasium. Hij ziet hem graag terugkomen de komende jaren: "Om te laten zien dat het wél kan."

naar Syrië of school?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden