Column

De moeizame duiding van de Chinese Droom

Premier Mark Rutte en de Chinese president Xi Jinping.Beeld getty

Geconfronteerd met de ellende op de Filippijnen, besloot de Chinese regering - die alleen al aan defensie jaarlijks 83 miljard euro uitgeeft - deze week een bedrag ter beschikking te stellen van... 75.000 euro.

Dat was niet geen gebaar, dat was een klap in het gezicht. Met een reden: China heeft een ernstig conflict met de Filippijnen over enkele eilanden in de Zuid-Chinese Zee en is beledigd over de beslissing van Manila om dit geschil voor te leggen aan het VN-Zeerechttribunaal.

Op Chinese social media maakten velen zich al vrolijk over het lot van de Filippijnen ('een natie van honden'), ongetwijfeld aangemoedigd door het nationalisme dat de staat propageert. Maar donderdag veranderde Peking opeens van gedachten. De bijdrage aan het arme buurland werd verhoogd naar 1,2 miljoen euro. "Er zal een discussie zijn geweest binnen de regering," verklaarde Qin Yaqing, hoogleraar in Peking. "De eerste beslissing werd waarschijnlijk genomen op het middenniveau. De hoogste leiders zijn niet zo stom dat ze geen hulp zouden willen bieden."

Schimmig
Deze gang van zaken illustreert treffend welke tegenstellingen het Chinese bewind tracht te verzoenen en hoe ingewikkeld het is de bedoelingen van de machthebbers te duiden. Wil China een grotere en positievere rol spelen op internationaal vlak? Ja. Stelt het zich tegelijkertijd agressief op tegen de landen in de eigen regio? Ja.

Zo blijft schimmig waar de nieuwe regering van president Xi Jinping precies heen wil. Alleen de doorgewinterde beoefenaars van de kunst van het theebladeren-lezen weten waar je op moet letten - zij wijzen bijvoorbeeld op het belang van de panda in de diplomatie. Willen we weten of premier Rutte bij zijn bezoek aan Peking werkelijk als een gewaardeerde gast wordt gezien, dan moeten we kijken of hij een panda meekrijgt om te laten verzorgen in een Nederlandse dierentuin. Dit is een privilege dat lang niet voor alle buitenlandse bezoekers is weggelegd.

Maar zelfs de theebladeren-lezers stonden deze week machteloos toen het Derde Plenum van de Chinese Communistische Partij geduid moest worden. Er was reikhalzend uitgekeken naar het resultaat van deze vergadering, die beslissend zou zijn voor de koers van China in de komende tien jaar. De vage termen van het slotcommuniqué hielpen echter niemand verder. Ja, er was sprake van de vorming van twee raden op het hoogste niveau, een voor de nationale veiligheid en een voor economische hervormingen. En de rol van de markt, tot dusver aangeduid als 'fundamenteel', werd nu 'beslissend' genoemd. Dat zou een opwaardering kunnen betekenen. Maar hoe valt dat te rijmen met de bezwering dat bij dit alles het primaat van de partij 'het belangrijkste' blijft?

Rijkdom, macht en eer
Het is een van die tegenstellingen: de partij beheerst alles, de markt is beslissend. Eenzelfde spanning tussen staat en samenleving manifesteert zich bij de bestrijding van de drie grote euvels van het opkomende China: corruptie, vervuiling en sociale onrust. Om die aan te pakken heeft het land een onafhankelijke rechtspraak nodig, een bestuur dat democratisch wordt gecontroleerd en een politieke klasse die ten dienste staat van de burgers - niet van zichzelf. Maar dat is niet de 'Chinese Droom' waar Xi over spreekt. En hij heeft de geschiedenis aan zijn zijde. De Chinese revolutie, die begon in 1911, was nooit idealistisch, schrijven Orville Schell en John Delury in een nieuw boek. Geen 'vrijheid, gelijkheid en broederschap', maar 'rijkdom, macht en eer'.

Voor de staat, welteverstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden