naschrift

De moeder aller hospita's

Beeld rv

Rie Schild waakte als een moederkloek over haar jongens, de Leidse studenten van het illustere pand Rapenburg 110. Ze was streng voor haar gasten, maar vond dat ze ook van het leven moesten genieten. De hospita genoot mee, bijna zeventig jaar lang.

Rie was een instituut, een unieke vrouw, die ongelooflijk veel plezier beleefde aan alles wat ze deed. En: ze was altijd uit op een geintje", vertelt zanger Joop Visser (Jaap Fischer). Hij is een van de 120 studenten die tijdens het bewind van Rie Schild-De Groen hebben gebivakkeerd in Rapenburg 110, ofwel 't Heerenhoeckje. Hij kan wel tientallen anekdotes vertellen over zijn oude hospita, de net zo kleurrijk als klein van stuk was. Visser herinnert zich het testen van een 'sollicitant', een aspirant-bewoner die netjes gekleed kwam kennismaken met zijn toekomstige huisgenoten én de hospita. Rie serveerde koffie, aan de keukentafel. "Maar die tafel was gammel en van het blad zaten twee planken los. Precies daarop plaatste zij dan het kopje van die jongen, die aan de kopse kant tegenover haar zat. Tijdens het gesprek gaf Rie standaard een rukje aan zo'n losse plank, waardoor de koffie op zijn schoot belandde. 'Wat doe je nou?', zei Rie dan. Daar genoot zij van."

Zou er één vrouw te vinden zijn die net zo lang hospita is geweest als Maria Helena Adriana Schild-De Groen? Ze begon in 1948 als schoonmaakster, groeide uit tot de spil van 't Heerenhoeckje en bleef het studentenhuis trouw tot Kerst 2016. De laatste tijd kwam Rie nog maar twee keer per week, voor de gezamenlijke koffiesessie waarmee 'Rap 110' nog altijd elke dag begint. "Toen ik hier vijf jaar terug kwam wonen, deed ze nog wel de afwas en maakte ze de keuken schoon", vertelt Willem Bijleveld, een van de tien huidige bewoners. "Maar dat kon ze op het laatst niet meer. Haar handen stonden krom van de jicht en artrose, toch weerhield haar dat er niet van om vrolijk met de bus naar ons te blijven komen."

In de bijna zeventig jaar dat zij er als hospita/huishoudster de scepter zwaaide, was Rie echt de baas in huis. Voor haar hadden de jongens ontzag. Zij zag erop toe dat iedereen netjes zijn taken uitvoerde. Zette je de vuilniszak niet buiten, dan kieperde ze de verpakte troep zo op je bed. Had je stiekem een meisje te logeren, voordat het een serieuze relatie was? Dan joeg zij het wicht met een scheut ammonia de deur uit. En was je niet op tijd wakker voor de ochtendkoffie, dan kwam zij je wekken met een klets koud water. Die koffie was heilig, elke ochtend om half tien. Samen de dag beginnen, dat bracht de studenten in het juiste ritme, vond Rie. Zo wist je ook meteen waar eenieder mee bezig was. En het was bovenal gezellig. Rie zorgde wel voor de grappen en grollen. In haar buffetkast barstte het van de rekwisieten, maar soms had ze aan een schep zout al genoeg. Kwam je te laat? Grote kans dat je eerste slok koffie naar zeewater smaakte...

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld studio van der plas

Oude stempel

Rie Schild voedde haar jongens op volgens de oude stempel. "Zij bracht hen manieren bij", vertelt Henriëtte Bronsgeest, de partner van een oud-bewoner en een goede vriendin van Rie. "Ze was dwingend, maar ook lief. En ze had prachtige uitdrukkingen, zoals: beter een goede vriend dan een tientje in je zak. Ofwel: je moet alles delen met elkaar." Rie was zuinig, gooide niks weg, nog geen half plakje oude kaas. Zag ze een van haar jongens dat wel doen, dan kreeg hij een uitbrander. Bronsgeest: "Ze is zelf opgegroeid in een tijd dat men het niet breed had en vond de jongens van nu superverwend. Daar had ze niet eens moeite mee, maar ze zei er wél wat van."

Rie was betrokken en bezorgd, zoals een moeder voor haar kinderen kan zijn. "Ze was ook een soort moeder", vertelt Willem. "Maar dan wel eentje met wie je om twaalf uur een biertje ging drinken, omdat je moest vieren dat je een tentamen had gehaald." Presteren was belangrijk, vond Rie, maar studenten moesten ook op tijd de bloemetjes buiten zetten. Huidig bewoner Luuk de Haas: "Je moest zorgen dat je je tentamens haalde, maar ook van het leven genieten. Je moest goed zijn voor een ander, maar ook op tijd je mond opentrekken om voor jezelf op te komen. Alles moest in balans zijn."

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld rv

Wars van autoriteit

Zelf was Rie Schild recht voor zijn raap, rap van tong en wars van autoriteit. Dubbele achternamen, waaraan bij Minerva geen gebrek, deden haar niets. Rie toonde voor niemand ontzag, ook niet voor kroonprins Willem-Alexander, die indertijd drie huizen verder woonde. Toen hij afstudeerde, werd ze geweigerd bij zijn feest. Haar jongens hadden 'tien man' aangemeld en de beveiliging weerde haar, omdat ze geen 'man' was. "Ik heb de prins nog wel de hand geschud en gezegd dat ik hem eigenlijk maar een klootzak vond", zei ze in 2012 tegen het universiteitsblad Mare.

Was haar eerste indruk fout, dan had je een kwaaie aan Rie. Van zo'n nieuwkomer in huis maakte ze dan een projectje. Dat was soms ronduit vervelend. Maar die aanpak diende wel een doel: Rie hielp haar 'gasten' om uit te groeien tot evenwichtige, welgemanierde volwassen mannen. De meesten kwamen ook goed terecht, Frits Korthals Altes schopte het zelfs tot minister van staat. Ondanks haar soms spartaanse aanpak werd Rie in huis op handen gedragen. Heel veel huisgenoten hielden hun verdere leven contact met Rie. Vanuit de hele wereld kreeg ze kaarten toegestuurd. Voor haar inspanningen als hospita kreeg ze in 2007 de Leidse Universiteitspenning en daar was ze stiekem best trots op.

Rie kwam zelf uit een rooms-katholiek gezin met acht kinderen uit Voorschoten. Ze was een wildebras die het liefst deed waar ze zelf zin in had. Rie moest als meisje gaan werken in een wolfabriek, wat ze vreselijk vond. Haar volgende baantje in een hotel-restaurant beviel haar beter. Na de oorlog trouwde ze met Frans Schild, die met zijn moeder korte tijd een groentewinkel aan het Rapenburg dreef. Dat werd geen succes. Hij ging later bij de gemeente werken, zij begon studentenkamers schoon te maken. Zo kwam ze in Rapenburg 110 terecht, waar ze nooit meer weg zou gaan.

Tussen de mannen was ze helemaal in haar element. Rie kletste liefst de hele dag door. Zolang het maar niet over haarzelf ging, want dan gooide ze het gewiekst over een andere boeg. "We mochten nooit te dichtbij komen", zegt Luuk. Dat de hospita zelf nooit kinderen heeft gehad, werd nooit onderwerp van gesprek. Luuk: "Daar vroeg je gewoon niet naar." Rie was altijd opgeruimd en klaagde nooit. Ze genoot van het leven, ook na het overlijden van haar man Frans, zo'n vijftien jaar geleden. Rie bleef kwiek en helder, tot aan haar dood. Riejanne Schrader, die in Oegstgeest 38 jaar de buurvrouw was, vond haar in bed. "Ze is vermoedelijk vredig ingeslapen", zegt Schrader. "Beneden stond nog haar lege glaasje port."

De uitvaart werd een feest. Haar jongste pupillen van Rapenburg 110 droegen de kist. Tientallen oud-huisgenoten waren present. Allen droegen een oranje stropdas met de beeltenis van Rie, dezelfde die ook boven de voordeur te zien is. Onder aanvoering van Joop Visser werd vrolijk samen gezongen en na afloop dronk het gezelschap een uitgebreide borrel, precies zoals Rie dat had gewild.

Rie Schild-De Groen werd op 1 november 1922 geboren in Voorschoten. Ze overleed op 25 juli 2017 in Oegstgeest.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden