De moderne pilaarheilige geniet van het landschap

Joseph Byron. Beeld www.youtube.com
Joseph Byron.Beeld www.youtube.com

Met een drone ontdek je nog eens wat. In Rhode Island, de kleinse staat van de VS, staat een windmolen die regelmatig gebruikt wordt door een zekere Joseph Byron om uit te rusten, tot zichzelf te komen en van het landschap te genieten. Dat doet hij al bijna tien jaar; niemand had het tot dan toe gemerkt. Totdat een vakantieganger zijn drone uitprobeerde op de windmolen. Tot zijn stomme verbazing zag hij op het horizontale bovenstuk een man liggen, die vriendelijk naar de drone begon te zwaaien.

Ger Groot

Joseph Byron is benedictijner monnik, en dan wordt zijn gedrag plotseling een stuk minder uitzonderlijk. Verre voorgangers van hem deden dat wel vaker. Benedictijnen waren ze nog niet maar monniken wel: letterlijk eenzaten. Ze zochten de stilte van de woestijn of andere afgelegen plekken om dichter bij God te komen. Sommigen zaten daarvoor jarenlang op een pilaar.

De beroemdste onder hen was Simon de Styliet - letterlijk: de Paalzitter of Pilaarheilige - die het in de vijfde eeuw maar liefst 36 jaar bovenop zijn zuil uithield. Eenzaam werd hij er niet van. Zijn ascetische krachtpatserij trok almaar meer nieuwsgierigen en pelgrims aan. Om nog iets van privacy te bewaren moest hij het zoeken op steeds hogere pilaren. Uiteindelijk zat hij twaalf, volgens sommigen zelfs achttien meter hoog - in constant gevecht met de duivel in zijn talloze verschijningsvormen, verleidelijk en verschrikkelijk.

'Simon del Desierto'
De Spaanse cineast Luis Buñuel heeft in 1969 een korte film over 'Simon del Desierto' (Simon van de Woestijn) gemaakt. Weinig eerbiedig, zoals te verwachten viel van deze eeuwige spotter, die in datzelfde jaar met zijn film 'La voie lactée' de godsdienst een ongeëvenaard humoristische doodklap bezorgde. Aan het eind van de film komt Simon met beide benen op de grond in de huidige tijd: in een nachtclub waarvan niet duidelijk is of die de hemel, de hel of zijn zoveelste bezoeking vormt.

Simon de Styliet. Beeld https://commons.wikimedia.org
Simon de Styliet.Beeld https://commons.wikimedia.org

Met zijn molen van 53 meter hoog ontsteeg Joseph Byron de grond nog aanzienlijk verder dan Simon de Styliet. Ik geloof niet dat daar een bijzonder spirituele reden voor was. Molens zijn vandaag de dag nu eenmaal hoger dan de antieken ooit pilaren konden optrekken. En erg wereldvreemd ziet de wuivende Byron er niet uit. Als hij God in zijn hoogte al naderbij probeert te komen, dan lijkt hij hem vooral te zoeken in diens gedaante van een subliem landschap: meer franciscaans dan benedictijns.

Geloven we inmiddels niet meer in de wereldvlucht die in de eerste eeuwen van het christendom zoveel mensen de woestijn, de bossen en andere onherbergzame oorden in dreef? Ik geef toe: soms lonkt de verleiding. Weg van alle dagelijkse sores, kleine ergernissen en grote tragedies, of het nu de almaar tragikomischer Pietse Twisten zijn of het hartverscheurend drama van de Mediterrane vluchtelingenstroom. Wèg - naar een wereld waarin dat allemaal niet bestaat.

'Verlossing'
'Verlossing' heette dat vroeger. Carel Willink heeft dezelfde Simon de Styliet aan het eind van de jaren dertig gebruikt om die wereldangst en het verlangen naar ontstijging uit te beelden. De tijden waren er dan ook naar - net als in de eeuw van de echte Pilaarheilige. De beschaving stond op instorten, de wereld leek te vergaan - maar de bevrijding van een échte eindtijd met haar nieuwe hemel en aarde liet op zich wachten.

Het landschap waarvan Joseph Byron geniet lijkt in niets op dat van Willink, en trouwens ook niet op dat van de oude Simon. En in weerwil van alle doemscenario's geldt dat ook voor de wereld als geheel. We hoeven haar niet te ontvluchten, want het universum is 'broeder zon' en 'zuster maan' geworden, zoals Franciscus van Assisi ooit zei. We hebben ons ermee verzoend en in déze wereld verlossing leren zoeken: een mooie zondagochtendgedachte.

Soms vínden we die verlossing zelfs - wanneer de duisternis het licht niet overmeestert en de aarde en haar mensheid beginnen te glanzen. Meer is het niet, maar meer hoeft het ook niet te zijn. Zelfs de metafysica is vandaag de dag bescheiden geworden en stelt het zonder de hemelstreken die Nietzsche 'achterwerelden' noemde. Misschien ontdekte Joseph Byron dát wel bovenop zijn windmolen, waar het visioen een uitzicht werd.

Om het te zeggen met de zeer ongelovige en oneerbiedige dichter Jacques Prévert.

Onze vader die in de hemel zijt
Blijf maar waar U bent
En wij blijven wel op de aarde
Die af en toe zo lieflijk is

Dichter Jacques Prévert. Beeld anp
Dichter Jacques Prévert.Beeld anp

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden