'De minister-president wil klapvee'

den haag – SP en GroenLinks zijn helemaal niet van plan ’rare dingen’ te doen in de Eerste Kamer als VVD, CDA en PVV ook na de verkiezingen geen meerderheid hebben in de senaat. „De enige die die indruk wekt, is premier Mark Rutte”, vinden de lijsttrekkers voor de senaat van de Socialistische Partij en GroenLinks, Tiny Kox en Tof Thissen.

Zowel Kox als Thissen heeft ruime ervaring in de Eerste Kamer. Ze ergeren zich wild aan Rutte, die met zijn oproep om vooral op VVD, CDA of PVV te stemmen onomwonden zegt dat voldoende coalitiezetels in de Chambre de réflexion het hem makkelijker maken. Kox: „Hij zegt eigenlijk tegen zijn kandidaten op de lijst voor de Eerste Kamer: ’Ik hoop dat u gekozen wordt, dan kunt u daarna precies doen wat wij zeggen’.”

Thissen: „Rutte wil achtendertig vriendjes die applaudisserend zijn wetten aannemen. Hij zet de senatoren onder druk.”

De ervaren senatoren begrijpen niets van deze insteek van de premier. Kox: „De VVD is een voorstander van de Eerste Kamer, dan is het toch erg dat Rutte verlangt dat de senatoren van de regeringspartijen altijd voor de plannen van het kabinet stemmen? Hij muilkorft ze.”

Thissen: „Ik zou het zeer vervelend vinden als mijn vrije denkkracht door collega’s in het kabinet of de Tweede Kamer aan banden werd gelegd.”

Opeens begrijpen ze waarom enkele CDA’ers en VVD’ers niet meer zijn teruggekeerd op de lijst voor de senaatsverkiezing van 23 mei.

Beiden vinden het helemaal niet verkeerd dat het kabinet momenteel geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer. „Als er geen vaste meerderheid is, moet de regering beter haar best doen om goede wetten te maken. Dat is voor iedereen prettig, ook voor de collega’s van CDA en VVD”, legt Thissen uit. „Zij ervaren minder druk van de ’overkant’, de Tweede Kamer, om een wet die niet deugt toch te accorderen.”

Dat gebeurde in het verleden nogal eens, onder druk bijvoorbeeld van de partij of van een minister, wiens kop het zou kosten als een wet werd afgeschoten.

Toen hij een bijdrage leverde aan het boek ’De Eerste Kamer’, is Kox het nagegaan: het aantal gevallen waarin de senaat een wet blokkeert, is op de vingers van één hand te tellen. „In een jaar doen we dat gemiddeld drie keer – op de 250 wetten die voorbij komen.” Toch vindt Kox zijn werk niet nutteloos. Het aantal keren dat een wet beter werd doordat de Eerste Kamer zich ermee bemoeide, is volgens hem vele malen groter.

De kritiek is zowel juridisch als politiek van aard. „Bij de zorgverzekeringswet let ik er op dat het betaalbaar blijft voor iedereen”, geeft Thissen van GroenLinks als voorbeeld.

Op dit moment is hun positie comfortabel. Als de coalitie in mei weer een meerderheid heeft in de Eerste Kamer, wordt het belang van de oppositie kleiner. Kox: „Ik denk wel dat op dit moment heel wat wetten al bij ministeries liggen te wachten tot na 23 mei.”

Kox: „Maar wij – de collega’s – kijken wel goed naar wat de ander doet. Een partij verandert niet zomaar van positie hier. Alle ogen zijn op je gericht.” Thissen: „Wij vinden consistentie in opvattingen belangrijk.”

En dit keer zijn het meer ogen dan ooit. Thissen: „Vier jaar geleden had ik geen enkel interview.”

„Leuk hoor al die aandacht”, zegt ook Kox. Thissen: „Maar op 2 maart gaat het niet over ons, maar om wat de provincies doen. Er moet gestemd worden over de aanpak van de jeugdzorg, het natuurbeleid, de verrommeling van het landschap.” Kox ziet het anders: „De werkelijkheid is dat het landelijke verkiezingen zijn. De kiezer bepaalt waar verkiezingen over gaan.”

Zowel SP als GroenLinks heeft overigens ideeën over de overbodigheid van de Eerste Kamer. Er zijn andere en betere vormen denkbaar waarin wetten getoetst kunnen worden, zeker nu zoveel regelgeving uit Brussel afkomstig is.

Maar zolang die Kamer er is, nemen Tof Thissen en Tiny Kox hun werk serieus. Genuanceerd praten ze over voorstellen en meningen. Té serieus, soms. Zo zijn ze ook van plan de lijsttrekkersdebatten op radio en tv in te gaan. Kox: „We gaan ons haar kammen en zullen af en toe iets lelijks zeggen, maar daar blijft het wel bij. Wij gaan – ondanks de meningsverschillen – netjes met elkaar om. We willen straks ook weer zo door als we terug zijn in de luwte van de Eerste Kamer.”

Dit is het eerste in een reeks dubbelinterviews met lijsttrekkers voor de Eerste Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden