De foto die minister Ank Bijleveld 10 juni twitterde toen ze vanwege problemen met een vliegtuig gestrand was op de Azoren. Beeld Ank Bijleveld

Plein 2

De minister en de pechkist (gekocht van een Texaanse lingeriekoning)

Met een koffer naast zich tuurde Ank Bijleveld rond de pinksterdagen over het asfalt van een landingsbaan. Achter een door de minister van defensie getweete foto van het vip-vliegtuig van de luchtmacht pakten zich donkere wolken samen. 

‘Gestrand op de Azoren vanwege problemen met ons vliegtuig Gulfstream. Het bezoek dat ik met de commandant der strijdkrachten aan onze mensen in Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius en Curaçao zou afleggen gaat daarom niet door.’

De minister moest drie dagen op het eiland Terceira blijven. Pas toen ging er een terugvlucht naar Nederland met Tui, aanbieder van zonvakanties met gegarandeerde laagste prijs. Misschien heeft de minister nog een korte vakantie kunnen maken van haar verblijf. Tui biedt de vluchten van en naar Terceira aan als pakketreis met hotel. Daar kun je niet alleen ‘een balletje slaan op de tennisbaan’, maar ‘moet er natuurlijk ook lekker gegeten worden’ in het buffetrestaurant.

Nut

De donkere wolken hingen jarenlang ook boven de Gulfstream zelf. In 2013 wilde minister Hennis het toestel wegbezuinigen. Dat ging niet door, omdat een militair regeringsvliegtuig toch wel erg handig is. De Gulfstream kan in één keer de Atlantische Oceaan over vliegen of Afghanistan bereiken. Met het civiele regeringsvliegtuig kan dat pas sinds de oude Fokker 70 KBX vorig jaar is vervangen door een Boeing 737. De KBX haalde op één kerosinetank net de Europese buitengrenzen. 

Maar ook de moderne Boeing maakt de Gulfstream niet overbodig. Het toestel is van Defensie en de piloten zijn militairen, dus zij kunnen risicovolle conflictgebieden bereiken. Het civiele regeringsvliegtuig wordt bestuurd door piloten van KLM die niet overal mogen landen. Enkele jaren geleden vond de KLM zelfs Libanon onveilig, hoewel Lufthansa en Alitalia gewoon in Beiroet landden. De KBX bracht toenmalig minister Koenders op een reis door het Midden-Oosten niet verder dan Iran. Defensie moest hem daar ophalen voor het aansluitende bezoek aan Libanon.

Vorig jaar besloot Bijleveld dat Defensie ook in de toekomst een businessjet nodig heeft. Met het extra geld voor defensie uit het regeerakkoord kan het ministerie op zoek naar een vervanger voor de in 1995 als tweedehandsje aangeschafte Gulfstream.

Reputatie

Met de vervanging verdwijnt wellicht ook de reputatie die aan het vliegtuig kleeft. Aan de ene kant staat het bekend als een pechkist die vaak aan de grond staat. Vorig jaar kon minister Kaag niet, zoals gepland, vertrekken naar Tunesië. Bij een landing in 2014 op een militaire basis in Mali raakte het voorwiel dusdanig beschadigd dat de kist niet meer kon opstijgen. Volgens luchtmachtpiloten is de reputatie van pechkist, onterecht. De Gulfstream maakt wekelijks meerdere vluchten en functioneert doorgaans prima.

In Mali moest de Franse luchtmacht Hennis uit de brand helpen. Een transportvliegtuig bracht haar naar hoofdstad Bamako. In plaats van op een comfortabele leren fauteuil zat de minister ingesnoerd in het laadruim.

Ondanks de mooie stoelen van de Gulfstream is ook de zweem van luxe die rond het toestel hangt overdreven. Mogelijk heeft die reputatie te maken met het markante verleden van het toestel. In 1995 nam Nederland het vliegtuig over van een Texaanse lingeriekoning. Daarvoor was een Arabische sjeik de eigenaar. De oorspronkelijke protserige stijl, zoals een met wit leer beklede toiletdeksel, is altijd behouden gebleven.

In vergelijking met het toestel dat de overheid huurt totdat de eigen Boeing 737 gebruiksklaar is, valt de Gulfstream zelfs sober te noemen. In dat tijdelijke toestel kunnen de leren stoelen 360 graden draaien en naar achteren klappen. Voor de minister is er een aparte slaapkamer met groot bed en een eigen douche. Ministers kunnen maar beter niet te veel wennen aan deze op de mondiale jetset gerichte luxe, want in de opvolgers van de KBX en de Gulfstream zullen ze het weer met bescheiden Hollandse luxe moeten doen.  

Wie nieuwsgierig is kan op 6 juli de nieuwe Nederlandse 737 bekijken op Vliegbasis Woensdrecht. U moet zich wel van tevoren aanmelden. 

Luxe regeringstoestellen

1 Amerikaanse Air Force One (3,9 miljard dollar voor twee exemplaren)
2 Duitse Airbus A350 (840 miljoen euro voor drie exemplaren)
3 Nederlandse Boeing 737 (89 miljoen euro)
4 Gulfstream (24 miljoen gulden)

In Plein 2 beschrijft de parlementaire redactie de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden