De miljoenennota: geen feestbegroting

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien voorafgaand aan de presentatie van de miljoenennota met het originele koffertje dat zijn voorganger Pieter Lieftinck voor het eerst gebruikte op Prinsjesdag van 1946. Het kostte destijds 3,50 gulden. Beeld anp

Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) presenteert de Miljoenennota in het koffertje waarmee zijn verre voorganger Pieter Lieftinck dat in 1946 deed. "Het gaat om een klein symbool van herstel", aldus Dijsselbloem vandaag op Prinsjesdag. De minister presenteert vandaag geen feestbegroting, zo zei hij. Hoe lees je zo'n begroting eigenlijk? En wat betekenen de bedragen in de Miljoenennota voor de burger?

Allereerst de belangrijkste cijfers uit de stukken
Het kabinet gaat ervan uit dat de economie volgend jaar met 2,4 procent groeit. Daarmee is Nederland terug op het niveau van vóór de crisis. We staan er goed voor, zei de Koning in de Troonrede, maar dat is geen reden om achterover te leunen. Want de werkloosheid is nog altijd 6,7 procent, en onder jongeren nog hoger. Ruim 600.000 mensen zoeken een baan.

De economische groei betekent wel dat er weer meer belastinginkomsten in de schatkist vloeien. Bedrijven exporteren meer, investeren meer en de consumenten laten het geld weer rollen. Daarmee daalt het begrotingstekort naar 8,7 miljard euro, in plaats van de verwachte 12,9 miljard. Dat is 1,4 procent, en daarmee zit Nederland ruim onder de stricte Brusselse norm van 3 procent. Ook de EMU-schuld (staatsschuld) valt mee, hoewel nog boven de Europese afspraak van 60 procent van het bbp. De staatsschuld is dit jaar 66,2 procent en volgend jaar naar verwachting 64,5 procent.

Wat betekent dat nu voor de inkomsten van het kabinet?
Zie de bollengrafieken hieronder. De totale inkomsten zijn begroot op 253,5 miljard. De grootste geldstromen voor de schatkist zijn de premies en belastingen, die ieder bedrijf en iedere werknemer en zelfstandige in Nederland betalen. Omdat het economisch aantrekt, stijgen de premies van de werknemersverzekeringen met 3,2 miljard ten opzichte van 2016 (dit zijn de verzekeringen tegen werkloosheid, arbeidsongeschiktheid en ziekte). Ook de premies van de volksverzekeringen (voor de oude dag, voor langdurige zorg en de nabestaandenwet) gaan omhoog. De omzetbelasting voor bedrijven stijgt met 2 miljard.

Alleen de vierde melkkoe, de loon- en inkomensbelasting daalt met 3,9 miljard. Het kabinet zet namelijk in op lastenverlichting, in totaal trekt het hiervoor 5 miljard uit. Werknemers met midden- en hogere salarissen gaan minder loonbelasting betalen via allerlei maatregelen. Bedrijven krijgen voordelen zodat ze meer goedkope krachten in dienst nemen. Helaas leveren deze maatregelen niet meteen nieuwe banen op, en de belastingvoordelen komen vooral de werkenden ten goede.

Wat verder opvalt: minder boren in Groningen gaat nu echt geld kosten. De gasbaten leveren de schatkist volgend jaar 3,4 miljard minder op dan in 2015.

Wat betekenen de maatregelen voor u als burger?
Het kabinet geeft in 2016 262,1 miljard euro uit. Grootste kostenposten zijn traditiegetrouw de uitkeringen en zorg.
De werkloosheid daalt niet meteen door de lastenverlichting en de herziening van het belastingstelsel. Die baan vinden blijft lastig. Maar het kabinet zet wel in op meer banen op de langere termijn en zit de bijstandsgerechtigden ook flink achter de vodden met strengere eisen. Toch vertaalt zich dat niet meteen in minder uitgaven voor uitkeringen. De kosten voor de bijstand stijgen (een groot deel van de uitgaven van Sociale Zekerheid & Arbeidsmarkt), omdat een grote groep jonge arbeidsgehandicapten uit de vroegere Wajonguitkering is verdreven.

Dat uw gemeente meer op haar bordje krijgt, is te zien aan de stijging van het Gemeenten- en provinciefonds met 4,8 miljard. De decentralisatie van het kabinet zet door. Gemeenten krijgen extra geld voor meer en goedkopere kinderopvang. Ouders van jongere kinderen moeten sneller aan het werk, vindt het kabinet, en zal daar ook andere maatregelen voor invoeren die samen 300 miljoen kosten.

De zorguitgaven stijgen nog steeds. Toch zal minister Schippers doorgaan met het indammen van de kosten, bijvoorbeeld door de prijs van medicijnen te drukken. Er gaat 210 miljoen extra naar de verpleeghuizen.

Verder is goed te zien dat de dreigingen vanuit het buitenland het kabinet zorgen baren. Oekraïne, Rusland, Syrië, het opkomende jihadisme; Defensie krijgt er in ieder geval 345 miljoen bij, en nog eens 60 miljoen voor missies. De defensiebegroting is per saldo 0,2 miljard meer dan vorig jaar. Voor de opvang van de vluchtelingenstroom heeft het kabinet ruim 600 miljoen euro gereserveerd. Dit geld komt vooral uit de ontwikkelingspotjes.

De obsessie met veiligheid, die het eerste kabinet Rutte kenmerkte, is over - althans in de cijfers. Veiligheid en Justitie moet het zelfs met 0,1 miljard minder doen dan dit jaar.

Het kabinet investeert daarnaast ook in onderwijs (1 miljard meer. Met name het MBO heeft de aandacht van minister Bussemaker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden