De milieuramp in Zuid-Spanje is een trend, geen incident

De milieuramp in Spanje kreeg de afgelopen dagen veel belangstelling in de Nederlandse media. In Guadiamar brak een dijk van een afvalbassin van een mijnbouwbedrijf. Vijf miljoen kubieke meter giftig afvalwater stroomde in de nabijgelegen rivier.

De milieuramp bij Guadiamar houdt ons bezig, want het gebeurt in de achtertuin van Europa en in een belangrijk trekvogelgebied. Wat nu in Spanje gebeurt, is helaas dagelijkse praktijk in diverse andere landen. Omdat die landen verder weg liggen, vinden we ze minder interessant. Ten onrechte, want we zijn er wel degelijk bij betrokken en de gevolgen zijn soms veel groter dan in Spanje.

In Indonesië loost het mijnbouwbedrijf Freeport iedere dag 260 000 ton giftig afval in de Ajkwa-rivier. Dat afval is net zo schadelijk als in Spanje; het bevat zuur en zware metalen. Freeport neemt niet eens moeite om het op te slaan en loost direct op de rivier. De rivier is inmiddels dood; het was de voedsel- en drinkwaterbron voor de lokale bevolking. Belangrijke natuur (tropisch regenwoud, tropische sneeuwkappen, Lorentz-natuurpark) wordt ook hier bedreigd. De lokale bevolking heeft geen inspraak en kan ook nauwelijks protesteren tegen de vernietiging van hun leefomgeving; de militairen reageren met harde hand.

Freeport is heel dichtbij, want de ABN Amro leent 25 miljoen gulden aan deze mijn.

In Brazilië wordt een deel van de bossen in het Amazonegebied verwoest voor de winning van ijzer en andere metalen. Ook Brazilië is dichtbij, want Hoogovens koopt er ijzer. Ook Norilsk in Rusland is dichterbij dan het lijkt. De nikkelsmelters daar hebben de twijfelachtige eer tot de grootste bronnen van luchtvervuiling ter wereld te horen door hun uitstoot van het schadelijke zwaveldioxide. Het bedrijf is in 1992 beboet door een regionaal hof vanwege de schade aan milieu en bossen, maar weigert te betalen. De productie gaat gewoon door, milieumaatregelen zijn niet genomen. ABN Amro, als financier, zou milieumaatregelen moeten eisen.

Opslagbekkens als die in Spanje bevinden zich in allerlei landen. En vroeg of laat gaan ze lekken, met alle gevolgen van dien. De mijnbouwsector veroorzaakt een aaneenschakeling van rampen.

Guadiamar is helaas slechts een voorbeeld van het ontbreken van goede milieumaatregelen.

De Spaanse regering gaat het mijnbouwbedrijf nu vervolgen. Terecht, maar ook de afnemers en de financiers moeten worden aangesproken.

Zoals uit de voorbeelden blijkt zijn er ook Nederlandse bedrijven die wat aan de problemen rondom mijnbouw kunnen doen. Als Hoogovens ijzer inkoopt, dient het zeker te zijn dat het verantwoord gewonnen is. Hoogovens moet eisen dat zijn grondstoffen schoon en eerlijk worden geproduceerd. Hoogovens trekt zich echter niets aan van de effecten van de winning van hun grondstoffen, zo bleek onlangs nog tijdens een gesprek met Milieudefensie.

Consumenten houden wel steeds meer rekening met de wijze waarop producten tot stand komen (bijvoorbeeld kinderarbeid).

Ook financiers zijn verantwoordelijk. Voor mijnbouw zijn grote investeringen nodig. Banken zijn daarom van groot belang voor de sector.

ABN Amro financiert omstreden mijnbouwprojecten als de koperwinning in Indonesië en de nikkelproductie in Rusland. Milieudefensie heeft de bank al diverse malen aangesproken op deze verantwoordelijkheid. Toch blijft ABN Amro milieuvervuiling en mensenrechtenschendingen financieren zonder maatregelen te eisen. Het Nederlandse publiek wil dat banken verantwoordelijkheid nemen, zo blijkt uit opinieonderzoek. Ruim zestig procent van de Nederlanders vindt dat banken verantwoordelijk zijn voor de projecten die ze financieren. Ze willen niet dat hun bank hun geld stopt in projecten waarover conflicten zijn met de lokale bevolking of waar milieuvervuiling plaats vindt die wij in Nederland nooit zouden accepteren. Ze vinden dat zo belangrijk dat ze bereid zijn er renteverlaging voor te accepteren.

De ramp in Spanje onderstreept de noodzaak tot verbetering van de praktijk in mijnbouwgebieden. Er gaat te veel mis met de winning van metalen. In Nederland zullen vooral de afnemers en financiers maatregelen moeten nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden