De middenstand heeft het overal moeilijk

De samenleving raakt verdeeld in een kleine, rijke toplaag en een brede, arme onderklasse, stelt de Franse econoom Thomas Piketty. Scheefgroei dreigt ook in Nederland. Hoe is deze zichtbaar in een stad als Haarlem? Trouw onderzoekt in een serie armoede en rijkdom in twee wijken op 1500 meter bij elkaar vandaan, Schalkwijk en de Koninginnebuurt. Aflevering 2: De buurtwinkel. tekst 

De Boerhaavebuurt? Daar zit de Lidl.

Haarlemmers komen alleen naar Schalkwijk voor de enige Lidl van de stad. Die supermarkt zit in het winkelcentrum in de Boerhaavebuurt, het armste deel van Schalkwijk. "Want daar vestigen Lidls zich nu eenmaal", vertelt Ali Bayraktar. Bayraktar heeft een Turkse bakkerij in hetzelfde winkelcentrum. Wie zitten er nog meer? "Alleen nog de Chinees, naast mij."

Bayraktar loopt zijn bakkerszaak uit en wijst op de panden in zijn winkelpassage aan de Floris van Adrichemlaan. De Chinees gaat pas om vier uur open en heeft tot die tijd geen aanloop. De andere panden in het rijtje zijn allemaal dichtgespijkerd. "Dat hoekpand, een prima punt, is zeker al vijf jaar zo", zegt Bayraktar. "Naast mij zit een apotheek. De apotheker zit nog wel vast aan haar huurcontract, maar heeft de winkel gesloten. En daar op de hoek zat de groenteman. Hij heeft er alles aan gedaan om de winkel voort te zetten. Maar de winkel is vanochtend dichtgespijkerd. Er is hier niets meer. Het is voor mij ontzettend moeilijk om het hoofd boven water te houden."

Turkse en Marokkaanse klanten lopen bij de bakker in en uit met grote broden, Turkse pizza's en bakjes baklava onder de arm. Ze maken even een praatje, maar blijven hangen doen ze niet. Bayraktar had wel een terrasje willen openen voor zijn bakkerszaak. "Om koffie te schenken. Maar dan moet ik van de gemeente weer een dames- en een herentoilet bouwen, en daar heb ik geen geld voor."

Had de Turkse bakker liever in de Koninginnebuurt gezeten? "Op zich niet. Maar in de Koninginnebuurt hebben ze geen last van hangjongeren. Die kinderen zitten daar allemaal op paardrijles, terwijl ze hier op straat rondlopen omdat ze niet meer op hun kleine flatjes passen."

Wat daar ook niet gebeurt, is dat met Oud en Nieuw je ruiten door criminele jeugd worden ingegooid. "Ik ben afgelopen jaar zelf in mijn winkel gebleven tot na middernacht om de ruit te beschermen. De ME staat er wel bij, maar als een bushokje aangevallen wordt, grijpen ze niet in. Het vernielde bushokje heeft er bovendien nog wekenlang zo bijgestaan. Het zag er troosteloos uit."

In een rijke buurt was het winkelcentrum er nooit jaren dichtgespijkerd bij blijven staan, is Bayraktars overtuiging. "Daar waren burgers geweest die hadden gezegd: gemeente en Lidl, nu moeten jullie er iets aan gaan doen! Dit kan zo niet langer! Maar daarvoor moet je mondige buurtgenoten hebben die voldoende Nederlands spreken."

undefined

Ondermijnende kloof

Het verschil tussen arm en rijk is van alle tijden. Waarom is het volgens Thomas Piketty dan zo gevaarlijk als een rijke bovenklasse, de '1 procent', steeds meer vermogen in handen krijgt en een onderklasse steeds minder? Extreme ongelijkheid ondermijnt de democratie, zegt Piketty. Ongelijkheid is een voedingsbron voor populisme, nationalisme en racisme omdat grote groepen zich buitengesloten zullen voelen. Het is belangrijk dat het principe dat 'iedereen gelijk is' ook echt nageleefd kan worden. Dit kan alleen als rijk en arm van dezelfde samenleving onderdeel blijven uitmaken. Winkels zijn traditioneel zo'n ontmoetingsplek waar iedereen elkaar treft. Als die verdwijnen, ontmoeten de klassen elkaar nergens meer. Extreme rijkdom kan ertoe leiden dat de rijken zich terugtrekken in hun eigen wijken, die ze met eigen geld beveiligen en leefbaar houden. Waarom zouden ze dan ook nog belasting gaan betalen voor de leefbaarheid van arme buurten? De bereidwilligheid van rijken om belasting te betalen is cruciaal om onze democratische rechtsstaat overeind te houden, aldus de Franse econoom.

undefined

Alleen delicatessen in Koninginnebuurt

Dadels, gedroogde abrikozen, speciaal uit Italië geïmporteerde tomatensaus, Moët & Chandon. Bij De Vitaminebron aan de Wagenweg in de Koninginnebuurt weten ze wat de buurt lekker vindt. Groenteboer Blom stond vroeger op de markt, maar heeft deze zaak nu al dertig jaar. De bakker en de slager zag hij uit de straat verdwijnen. Delicatessenzaak De Vitaminebron is de laatste winkel in de Koninginnebuurt. "Niet goed voor de aanloop, maar ik houd het hoofd nog wel boven water."

Het is hard werken, want die lekkernijen komen er niet vanzelf. Blom heeft medewerksters die al om zes uur 's ochtends beginnen met het bereiden van verse kant-en-klaar maaltijden. De zaak is tot half acht 's avonds open, want dan komen juist die hardwerkende buurtbewoners binnenstuiven om nog even het avondeten te kopen. "Dat doe je voor je klanten. Ik ken ze allemaal hier in de wijk."

Tegenover de winkel zit basisschool Bosch en Vaart. "Die is heel belangrijk voor de buurt. Na schooltijd komen er ook altijd wel mensen even een boodschap doen."

Maar de buurtbewoners gaan voor de grote boodschappen naar een winkelcentrum met supermarkten, net buiten de wijk, achter de grote Sint Bavokerk. Daarom zit er op de Wagenweg geen bakker of slager meer, bezweert Blom. "De huur is veel te hoog. Die houden het hier niet vol."

"Erg jammer, dat de middenstand verdwenen is van de Wagenweg", vindt buurtbewoonster Anneke Volbeda. "Net als kleine Franse dorpen die hun bakkertje willen behouden, zouden we ook hier moeten vechten voor zo'n winkel. Daar kom je je buurtgenoten tegen. Maar zo'n ontmoetingsplek heeft onze buurt eigenlijk niet."

De Koninginnebuurters moeten voor de horeca het Haarlemse centrum in. Dat is drie minuten fietsen en er zitten goede restaurants genoeg. Komen ze ook wel eens in Schalkwijk voor de winkels of de café's? De bewoners vallen stil. Ze kennen de buurt, zo vlakbij, eigenlijk niet. Het is er minder dan hier, ja. Dat weten ze wel. De Lidl, daar zijn sommigen weleens geweest. Een buurtbewoner: "Daar hoef je je tegenwoordig ook niet meer voor te schamen."

Hoe is het om hier winkelier te zijn in vergelijking met een bakker uit Schalkwijk? Blom kent de wijk wel, hij heeft er bekenden wonen. "Er is niets in Schalkwijk. Het lijkt me hartstikke moeilijk. Maar dat is het vandaag de dag eigenlijk voor iedere middenstander."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden