De middengroep houdt stand, maar moet er hard voor werken

Beeld anp

De werkers met de middeninkomens hadden altijd vertrouwen in de toekomst. Nu steeds minder, zegt de WRR

Nee, de middengroepen in Nederland worden niet ‘uitgehold’ en zijn niet ‘in verval’, zoals soms betoogd wordt. Maar ze staan wel onder druk: wie ertoe behoort, moet harder werken om overeind te blijven. De overheid zou oog moeten hebben voor die kwetsbare positie en inzetten op meer vaste banen. Dat is de boodschap van een studie van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

“Het kernwoord is: onzekerheid”, zegt Godfried Engbersen, de belangrijkste auteur van de verkennende studie en hoogleraar sociologie in Rotterdam. Vanouds konden de middengroepen vertrouwen hebben in de toekomst. Hadden ze eenmaal een opleiding achter de rug en een baan gevonden, dan hoefden ze zich nauwelijks zorgen te maken. Ze hadden het goed en hun kinderen zouden het nog beter krijgen – dát was het vooruitzicht.

Maar die tijd is voorbij, zegt de WRR, en komt ook niet meer terug. Een diploma is geen waarborg meer voor werk en een baan is lang niet altijd vast. Meestal zijn er twee salarissen nodig in een gezin, en daardoor is een scheiding vaak een financieel risico. En de overheid staat minder dan vroeger klaar om de klappen te helpen opvangen.

'Stabiel midden'

Toch houden de middengroepen grotendeels stand, stelt de WRR. Het aantal banen voor hen neemt niet af en hun inkomensniveau in grote lijnen evenmin. De WRR spreekt dan ook van ‘het stabiele midden’. “Qua welvaartsniveau blijven de middengroepen op peil”, zegt Engbersen. “Maar dat heeft wel een prijs: ze moeten er hard voor werken.”

Het is als met een fietser, zegt Engbersen. “Als die ophoudt met trappen, valt ‘ie om. Zo is het ook voor de middengroepen. Ze moeten voortdurend dóórtrappen.” Voor andere groepen geldt dat minder: hoogopgeleiden kunnen een stootje hebben bij tegenslag, laagopgeleiden kunnen terugvallen op het vangnet van de overheid. “De middengroepen hebben minder buffers; die moeten zich op eigen kracht redden.”

En dat is nog niet het hele verhaal, want behalve een ‘stabiel midden’ is er ook zoiets als een ‘kwetsbaar midden’, stelt de WRR. Dat bestaat vooral uit mensen met routinematige en laagbetaalde banen, bijvoorbeeld in de zorg of op administratief gebied. Deze groep loopt een groter risico z’n baan kwijt te raken en ook als dat iemands partner overkomt, ligt afdalen op de maatschappelijke ladder al snel op de loer.

Die onzekerheden vertalen zich in de maatschappelijke opvattingen van de middengroepen. Als het gaat om bijvoorbeeld vertrouwen in de politiek of meningen over open grenzen, gaan zij steeds meer lijken op de laagste inkomensgroepen.

Vast werk

“Zorgelijk”, zegt Engbersen over deze ontwikkelingen. Want middengroepen met vertrouwen in de toekomst zijn belangrijk, in economisch, politiek en sociaal opzicht. Mensen die plannen maken en daarin investeren, houden de economie op gang. Wie zelfvertrouwen heeft, radicaliseert niet. En de middengroepen zijn belangrijk voor vrijwilligerswerk. “Dat cement van de samenleving brokkelt hier en daar af.”

De overheid kan het tij keren, stelt de WRR: Bevorder dat werkgevers meer vaste contracten geven in plaats van flexibele en zorg dat mensen de gelegenheid krijgen zich ‘on the job’ bij te scholen. Ontzie niet alleen de onderkant van de maatschappij, luidt een andere aanbeveling, maar houdt oog voor de groep daarboven. En zorg dat gezinnen zorg en werk kunnen combineren, met betaalbare kinderopvang, want met één inkomen redden ze het niet.

De politiek kan voor een omslag zorgen. Engbersen: “Veel partijen, ook de vier die nu bij de formatie zijn betrokken, zetten in op meer vast werk. De tijd is er rijp voor.”

Lees ookZzp'er met middeninkomen heeft vaker pensioengat

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden