De Mexicaanse vluchtelingenkaravaan lijkt niet te stoppen

Beeld EPA

Hopend op een beter leven moeten ze 3000 levensgevaarlijke kilometers door Mexico reizen. President Trump dreigt, maar Mexico weet niet hoe de vluchtelingenmars te stoppen.

Na een uur wachten in de brandende zon, brak een groep mannen de witte hekken open en stormde richting de tientallen federale politieagenten, die iets verderop nerveus stonden geposteerd. Zij reageerden op hun beurt met traangas, waardoor paniek uitbrak op de brug die Ciudad Hidalgo in de Zuid-Mexicaanse deelstaat Chiapas scheidt van het Guatemalteekse Tecún Umán. In de rivier baanden groepjes vluchtelingen zich intussen zwemmend en op vlotten naar de overkant. Hen werd geen strobreed in de weg gelegd.

Beeld Sander Soewargana

Verbijsterd zag Mexico het tafereel afgelopen weekend aan. Voorheen kwamen de vluchtelingen in groepjes van tientallen, soms enkele honderden. Nu arriveerde echter een karavaan van duizenden Midden-Amerikanen, vooral Hondurezen, aan de zuidgrens.

"Dit soort taferelen worden steeds normaler," waarschuwt Javier Urbano van de Iberoamerikaanse Universiteit in Mexico-Stad. "Europa kent de beelden van Syriërs in Griekenland. Een vergelijkbare situatie is in Mexico niet ver meer weg."

Uitzichtloosheid

Guatemala, Honduras en El Salvador behoren tot de armste, meest corrupte en gewelddadigste landen in Latijns-Amerika. Vorig jaar betreurde de regio liefst twaalfduizend moorden, waarvoor vooral criminele bendes verantwoordelijk zijn. De uitzichtloosheid is zó groot, dat vooral jongeren liever vertrekken om een leven op te bouwen in de Verenigde Staten.

Daarvoor moeten ze eerst drieduizend levensgevaarlijke kilometers door Mexico reizen, waar criminele bendes op ze loeren. Eenmaal aangekomen in het beloofde Amerikaanse land, worden ze opgewacht door de Amerikaanse autoriteiten, die onder president Donald Trump en diens voorganger Barack Obama meer ongedocumenteerden deporteerden dan al hun voorgangers samen.

Beeld EPA

Het nieuwe fenomeen van vluchtelingenkaravanen heeft voor een politieke impasse in de regio gezorgd. President Trump stelt dat met ongedocumenteerde Midden-Amerikanen criminelen en zelfs terroristen via Mexico de Verenigde Staten proberen te bereiken. Maandag schreef hij op Twitter, zonder dat daar enig bewijs voor was, dat 'onbekenden uit het Midden-Oosten en criminelen' met de karavaan zouden meereizen. Hij dreigt met het stopzetten van Amerikaanse ontwikkelingshulp aan El Salvador, Honduras en Guatemala, die niet in staat lijken de exodus af te remmen.

Mexico zit intussen in een lastig parket. Sinds 2014 heeft het land de deportaties van Midden-Amerikanen, destijds onder druk van de regering-Obama, enorm opgevoerd; 90 procent van de aangehouden Midden-Amerikanen wordt het land uitgezet. Trump eist van de zuiderbuur dat die de karavanen aan de grens met Guatemala stopt. Uit de beelden van afgelopen weekend blijkt dat Mexico niet weet hoe het een massa van duizenden vluchtelingen moet tegenhouden.

Beeld EPA

Tegelijkertijd is juist het strengere Mexicaanse migratiebeleid een oorzaak van het ontstaan van zulke karavanen. "Reizen in grote groepen zorgt voor een minder grote kans te worden opgepakt en te worden uitgezet, en biedt veiligheid tegen criminele bendes", zegt Javier Urbano.

Het bouwen van een muur aan de Amerikaans-Mexicaanse grens, zoals Trump sinds zijn aantreden bepleit, of het posteren van steeds meer politie aan de Mexicaans-Guatemalteekse grens zal de vorming van zulke groepen niet tegengaan, stellen experts. "Mexico noch de Verenigde Staten kunnen de migratiestroom stoppen", stelt Mike Allison van de Universiteit van Scranton. "Hoezeer we ook proberen om barrières op te trekken aan de grens, hoezeer we het leven voor die mensen ook onmogelijk proberen te maken, voor hen is het perspectief in hun eigen land te blijven nog altijd erger. Ze zullen blijven komen."

Beeld EPA

Levensomstandigheden

Wat is dan wel de oplossing? Experts pleiten voor een regionale oplossing, gericht op het verbeteren van de levensomstandigheden in Midden-Amerika zelf.

"Dan praat je over het investeren van miljoenen in de economieën van Midden-Amerika, en het zal twintig, misschien wel dertig jaar duren voor het effect daarvan te zien is", zegt Allison. "Die aanpak vereist een langdurige samenwerking tussen Mexico, de Verenigde Staten en Midden-Amerika."

Beeld EPA

"Guatemala, El Salvador en Honduras zullen hun beurt moeten accepteren dat zulke investeringen alleen onder voorwaarden kunnen worden gedaan", beaamt Urbano. "Alleen op die manier kan corruptie worden voorkomen. Het is geen politiek populaire oplossing, maar de enige andere optie is vergeefs enorme sommen investeren in grensbewaking en vergeefs wachten op een afname van de migratiestroom." Haast is geboden. De groep die afgelopen weekend in Ciudad Hidalgo de grens overstak, is nog niet eens in zijn geheel op Mexicaanse bodem, of een volgende karavaan is al uit Honduras vertrokken, op weg naar het noorden.

Lees ook:

Trump maakt zich kwaad om vluchtelingenkaravaan die op de VS afkomt

Een karavaan met vluchtelingen wil vanuit Honduras de VS bereiken. President Trump wordt er steeds bozer over.

Migranten in VS zoeken de veilige steden en staten op

Studentenstad, bastion van links in het op zich al progressieve Californië: uiteraard is Berkeley een sanctuary city, zegt burgemeester Jesse Arreguin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden