De mens is geen onbeschreven blad

Nu het einde van het jaar nadert en bij sommigen de neiging naar bezinning en reflectie toeneemt, deelt in Filosofie Magazine Jeroen Hopster een tik uit. Hopster is onderzoeker 'evolutionaire ethiek' aan de Universiteit Utrecht. Iedereen die denkt dat hardlopen en boeken lezen geen invloed heeft op het toekomstige nageslacht, vertelt hij, heeft het mis. Volgens een relatief nieuw terrein binnen de erfelijkheidsleer, 'epigenetica', laten ouders namelijk sporen na van verworven eigenschappen in hun eigen DNA. Wie bijvoorbeeld een goed lijf heeft gekregen door hardlopen, geeft daarvan ook iets door aan zijn kroost. De mens is dus zeker geen tabula rasa, stelt Hopster. Nu rijst de vraag in hoeverre mensen met dit inzicht nog vrij zijn om te leven zoals ze zelf willen. Lethargisch in een stoel zitten, heeft immers slechte gevolgen voor nog te verwekken kinderen. Toch wordt volgens Hopster geen nieuwe ethische discussie aangeboord. Deze kwestie ligt, meent hij, in het verlengde van mensverbeteringen die we al veel langer nastreven. Als voorbeeld haalt hij de zwangere vrouw aan die niet rookt en drinkt. 'De epigenetica drukt ons met de neus op de feiten: de impact van ons bijsturen gaat nóg dieper dan we al wisten.'

Vmbo-docent Arjan de Jong schrijft in het Protestants Kerkblad Delft hoe hij worstelt met zijn leerlingen. Er zitten allerlei soorten kinderen in zijn klassen: moslims, christenen, ietsisten en hindoes. 'Ik vraag me dan af: wat moet ik ze leren?', verzucht hij. 'Wat is het goede antwoord op de angst- en de haatzaaierij naar aanleiding van 'Parijs' en de vluchtelingencrisis?' De Jong vermoedt dat hij zijn leerlingen richting geeft met woorden uit de Bijbel, die voor veel moslimkinderen ook herkenbaar zijn. Hij noemt het kerstverhaal. De geboorte van Jezus staat ook beschreven in de Koran, zo legt hij uit. 'Vanuit die gezamenlijkheid moet het verder in mijn klas. Dan kan ik het hebben over wat Gods barmhartigheid, recht en liefde betekent voor het omgaan met mensen nu.'

De Groene Amsterdammer plaatst de komende tijd verhalen onder de titel 'De goddeloze samenleving'. De vraag die centraal staat is of onze maatschappij wel zonder religie kan en wil. In dit verhaal komt Mark Lilla, politiek denker aan de Amerikaanse Columbia University, aan het woord. Hij spreekt over Frankrijk en een 'seculier trauma' waarmee het land zou kampen. Een sabbatical in Parijs verschafte Lilla het inzicht dat Frankrijk sinds de Verlichting en de Franse Revolutie kampt met onverwerkt psychologisch leed. Dat kerk en staat in Frankrijk de afgelopen twee eeuwen zeer strikt gescheiden zijn, heeft volgens hem van links tot rechts tot frustratie geleid. 'Het viel mij op dat er in Frankrijk veel meer wordt gepraat over geloof en religie dan in de Verenigde Staten. Dat duidt op spanning', legt hij uit. 'Iedere keer als er een discussie over religie ontstaat, vreest de seculiere burger dat er een religieuze bedreiging klaarstaat om de macht over te nemen.' Gelovigen zien het juist omgekeerd. Hierdoor is er een patstelling ontstaan. 'Je moet niet vergeten dat de Franse katholieken anderhalve eeuw zijn onderdrukt door de Franse staat. Het gedrag waar zij steeds op terugvallen, is hun gevecht met de staat.'

In het Nieuw Israëlitisch Weekblad is een terugblik te lezen op het symposium over het herroepen van de banvloek op Baruch Spinoza, waarover Trouw ook schreef. Het blad verzoent zich alsnog met de tegendraadse denker. Zo zou volgens het magazine de excommunicatie van de denker uit de joodse gemeenschap zelfs een vergissing zijn geweest. Het jodendom is immers te groot om door Spinoza verslagen te worden, meent de auteur. 'Spinoza heeft het jodendom niet ontkracht, hij heeft het verkeerd voorgesteld.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden