De meningsverschillen over een VN-troepenmacht in Oost-Oekraïne lijken nauwelijks te overbruggen

Vrijwilligers van het paramilitary Azovbataljon in Kiev. De rechtsradicale Oekraïense paramilitaire militie, die onderdeel uitmaakt van de Oekrainse Nationale Garde, vecht tegen pro-Russische separatisten.Beeld AP

Je kunt niet tegen de inzet van vredestroepen zijn, zou je zeggen. Toch kwamen diplomaten, ministers en regeringsleiders dit weekend niet tot een oplossing op de Veiligheidsconferentie in München, waar een VN-vredesmacht in Oost-Oekraïne een belangrijk thema was.

De Duitse minister van buitenlandse zaken Sigmar Gabriel zinspeelde zelfs op opheffen van de sancties tegen Rusland als er blauwhelmen worden ingezet. “Als we hieruit komen, zullen we stapsgewijs de sancties afbouwen. We moeten een staakt-het-vuren bereiken.”

De VN-troepen moeten de uitvoering van het zogeheten Minsk-akkoord vlottrekken. Die overeenkomst, die precies drie jaar geleden onder toezicht van Frankrijk en Duitsland werd gesloten tussen Oekraïne, Rusland en de door dat land gesteunde milities in de oostelijke provincie Donbas, moest al een staakt-het-vuren brengen. Maar het schieten houdt niet op. De VN telt inmiddels meer dan tienduizend doden, voor driekwart burgers.

Oekraïne pleit al sinds 2015 voor VN-troepen en kwam dit weekend met concrete voorstellen. Twintigduizend soldaten van niet-Navo-landen zouden in Oost-Oekraïne gestationeerd moeten worden, en daarnaast nog eens vierduizend politieagenten om wederopbouw mogelijk te maken.

Tot veler verrassing verklaarde afgelopen najaar ook de Russische president Poetin zich voorstander van een vredesmacht. De Oekraïne-gezanten van de VS en Rusland, Kurt Volker en Vladislav Soerkov, beëindigden eerder deze maand een onderling gesprek hierover met enig optimisme.

Mandaat

Onderwerp van felle discussie dit weekend was het mandaat. Poetin wil de blauwhelmen langs het front stationeren tussen het Oekraïense leger en de door Rusland gesteunde milities, die het grootste deel van de oostelijke regio Donbas controleren.

Oekraïne vreest echter dat het op die manier helemaal de zeggenschap over de Donbas kwijtraakt. De regering in Kiev ziet Poetins voorstel als poging de de facto Russische controle over het gebied te legitimeren.

Kiev pleit er daarom voor, net als Europa en de Amerikanen, dat VN-troepen de hele regio bestrijken, inclusief de oostgrens. Op die manier kunnen er geen manschappen en materiaal meer geleverd worden aan de door Rusland gesteunde milities. Rusland vindt dan weer dat zo’n mandaat tornt aan de zeggenschap van die milities over het gebied.

De suggestie van Gabriel - die het “niet realistisch” noemde om Rusland te dwingen zich aan het Minsk-akkoord te houden als er niet enige verlichting in sancties komt - lijkt op een ultieme poging het vredesproces op gang te brengen.

Afgelopen weken liepen de spanningen tussen Rusland en Oekraïne namelijk alleen maar op. Rusland verweet Kiev 'een voorbereiding op een nieuwe oorlog' te zijn begonnen nadat het Oekraïense parlement een nieuwe wet aannam waarin Rusland officieel als ‘aggressor’ wordt aangeduid, die gewapenderhand delen van de provincies Loehansk en Donetsk ‘bezet houdt’.

Die Russische reactie lijkt ook te zijn ingegeven door de laatste wapenleveranties van Amerika. Vlak voor Kerst maakte Washington bekend tweehonderd anti-tankraketten en bijbehorende lanceersystemen naar Oekraïne te zullen vervoeren. Daarmee breekt Trump met het beleid van zijn voorganger Obama, die alleen ‘niet-dodelijke’ transportmiddelen en radarsystemen leverde. Duitsland waarschuwde afgelopen weken meermaals dat Amerikaanse wapenleveranties alleen maar tot escalatie leiden van het conflict.

De meningsverschillen over de VN-troepenmacht lijken nauwelijks te overbruggen. Toch noemt Gabriel ze 'een van de weinige realistische opties' om tot een oplossing te komen. “We moeten snel vooruitgang boeken want de wereld wordt steeds gevaarlijker”, aldus de Duitse minister op de Veiligheidsconferentie.

Wat is het akkoord van Minsk

In februari 2015 werd het Minsk-akkoord gesloten. Een staakt-het-vuren en een terugtrekking van de zware wapens van het front moesten de weg vrij maken voor politieke oplossingen. Zo zou Oekraïne de controle terug moeten krijgen over de eigen oostgrens. In ruil zouden de door Rusland gesteunde militieleiders amnestie krijgen en gloorde er een status aparte voor de Oost-Oekraïense provincies Donetsk en Loehansk, waar verkiezingen zouden moeten worden georganiseerd. Tot nu toe is geen van deze horden genomen.

Momenteel zijn er zevenhonderd ongewapende waarnemers van de OVSE, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa. Zij maken dagelijks rapporten op over de schendingen van het Minsk-akkoord. Over 2017 meldden ze een significante toename van de aanvallen over en weer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden