'De meeste tijdgenoten waren blind'

Hans van de Wal

"Ik kom nog regelmatig in Indonesië. Dat heeft een reden. Met mijn gezin woonde en werkte ik er negen jaar lang, van 1968 tot 1977. Ik was in dienst van twee Indonesische kerken. Ben je in Indonesië, dan merk je nog steeds de Nederlandse invloeden. In de bouwkunst bijvoorbeeld. Zelfs in Jakarta, ook al is die stad enorm uitgebreid sinds de dekolonisatie. Het Indonesisch is doorspekt met Nederlandse woorden. Ook de rechtspraak voert terug op de Nederlandse.

Toen we er in de jaren zestig kwamen, spraken oudere Indonesiërs nog vlekkeloos Nederlands. Jongeren konden het niet meer. Dit alles maakte mij nieuwsgierig naar de manier waarop de Indonesiërs zich na de Tweede Wereldoorlog van de koloniale overheersing hadden losgemaakt en de vraag hoe Nederlandse kerken en zendingsorganisaties zich toen opgesteld hebben.

Mijn belangstelling voor de rol van de zending en zendingswerkers in de tijd van de politionele acties tegen de Indonesische Republiek kreeg ruim vijftien jaar geleden een enorme boost. Een bevriende historica wees me op het archief van oud-zendingsconsul en PvdA-politicus Maarten de Niet.

Na mijn loopbaan als predikant stortte ik mij op verder onderzoek. Ik promoveerde op de hervormde kerk en de status van Nieuw-Guinea. En nu is er dit boek.

In het onderzoek naar de dekolonisatie is de rol van de zending naar mijn smaak behoorlijk onderbelicht gebleven. Toch werd het debat over de dekolonisatie in de kerken en bij de christelijke politieke partijen op het scherpst van de snede gevoerd.

Dankzij tal van kerkelijke en particuliere zendingsorganisaties had het christelijke geloof zich in Indonesië een vaste plaats veroverd, ondanks de islamitische meerderheid. Met het oog op de toekomst had de zending er alle belang bij dat het Indonesische christendom het odium van 'religie der Nederlanders' kwijt zou raken.

De haat tegen alles wat Nederlands was zou alleen maar groeien bij militair optreden tegen de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging. Je zou dus verwachten dat de kerken zich en bloc daartegen zouden keren.

Het tegendeel was het geval, zo laat ik zien. De Nederlandse protestanten waren, de titel van het boek zegt het al, tot op het bot verdeeld over de zelfstandigheid van Indonesië. De meeste protestanten in Nederland, de Anti-Revolutionaire Partij en Trouw voorop, waren fel vóór ingrijpen. Ze zagen de revolutie in Indonesië als aantasting van het wettig gezag dat door God gegeven was. In Indonesië was de sfeer anders. Zendingswerkers ter plekke, onder wie Maarten de Niet, waren juist vóór onafhankelijkheid. Ze hadden tijdens de oorlog in Japanse kampen gezeten en wisten dat de tijden definitief veranderd waren. Ze vormden een minderheid, maar ze lieten zich niet de mond snoeren.

Ik vond het fascinerend om te zien dat de meeste tijdgenoten blind waren voor wat in het Duits 'das Gebot der Stunde' heet. Je moet hun rol niet heroïseren, maar mijn onderzoek leert dat eenlingen soms gelijk hebben."

Hans van de Wal: Tot op het bot verdeeld. Nederlandse protestanten, de zending en de Indonesische revolutie. Boekencentrum, Zoetermeer; 488 blz. €29,90

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden