De meeste IS-propaganda is vredig en fijn

Fragment uit een IS-propagandafilmpje.Beeld IS

Haar onthoofdingen, nekschotten en levende verbrandingen gaan de wereld over. Maar de propaganda van Islamitische Staat gaat niet alleen maar over geweld. In tegendeel, ontdekte onderzoeker jihadisme Charlie Winter. Het grootste deel van de filmpjes en foto's is uiterst vredig.

Kinderen in botsauto's. Vriendelijk lachende mannen die bij een stoplicht snacks uitdelen aan autobestuurders. Een soek - een Arabische markt - waar de kraampjes stampvol liggen met lekker eten en mooie spullen.

Als we het vorige maand gepubliceerde IS-filmpje 'The year of the friends of God' ('Het jaar van Gods vrienden') mogen geloven, is er in de Iraakse stad Mosul geen vuiltje aan de lucht. Hier nauwelijks dreigende taal, hier geen rollende koppen. Ja, een paar koeien die ritueel geslacht worden, maar dat is het wel.

Is dit hetzelfde IS als dat van de horrorvideo's? De filmpjes waarin niet-moslims, journalisten, hulpverleners en andere onschuldige figuren zonder pardon de keel worden doorgesneden? Jazeker.

Vertekend beeld
Wie alleen in aanraking komt met IS' propaganda wanneer die de westerse media haalt, krijgt een vertekend beeld, stelt Winter in een rapport dat hij schreef voor de Britse denktank Quilliam. Voor 'Documenting the virtual 'caliphate'' ('Het virtuele 'kalifaat' in beeld gebracht') volgde hij een maand lang alle propaganda-uitingen die IS via sociale media de wereld in stuurt. Aan het einde van de maand sloeg hij aan het tellen.

De macabere filmpjes zijn een belangrijk onderdeel van IS' propaganda-aanbod, constateerde hij. Ruim één op de drie IS-propaganda-uitingen verhaalt over onthoofdingen, het beschieten van de vijand en het bergen van de lijken van omgekomen strijders. Maar de filmpjes en foto's waarin IS' zich van zijn zonnige kant laat zien, zijn met ruim 52 procent in de meerderheid.

Beeld IS
Beeld IS

In die filmpjes presenteert IS haar kalifaat als een utopia. Winter zag spelende kinderen, mannen die aan het vissen waren en vooral een hoop gezelligheid. Veel van de filmpjes gaan over de economische voorspoed. IS is dol op 'supermarkten met overvolle schappen, drukke soeks, landbouw, handwerk en industrie'. "Dat spreekt moslims van buiten de regio aan en probeert te laten zien dat leven in het kalifaat een haalbaar alternatief is", merkt hij op.

"Maar het wordt ook gebruikt om binnenlandse zorgen te sussen en anderen in de regio te overtuigen om te verhuizen naar het vermeende land van overvloed. Voor de miljoenen mensen die jarenlang hebben geleefd onder wetteloosheid en corruptie zijn zulke economische beloften natuurlijk heel krachtig."

Hetzelfde geldt voor de talloze filmpjes over straten die geveegd worden, lantaarnpalen die gerepareerd worden en water dat gezuiverd wordt. Ziekenhuizen, scholen, schijnbaar goed functionerende overheidsloketten: als je IS gelooft op haar woord, draait het allemaal als een tierelier.

Geen dorst, geen werkeloosheid
Uiteraard is de werkelijkheid een stuk weerbarstiger, want mede dankzij de naar buiten gesijpelde verhalen van bewoners is bekend dat het in IS' zelfverklaarde 'kalifaat' helemaal niet zo best gaat. Er is weinig water, het vuilnis stapelt zich op en een aanzienlijk deel van de lokale economie is verwoest. Het 'kalifaat' zou kampen met een tekort aan hoogopgeleiden. Maar propaganda draait natuurlijk niet om wat er werkelijk aan de hand is. Eerder over hoe de werkelijkheid er eigenlijk uit zou moeten zien.

Ook belangrijk zijn IS' filmpjes over religieuze activiteiten, van het verbreken van het vasten tot het in beslag nemen van sigaretten. Dat laatste zien we in het westen natuurlijk niet als iets onverdeeld positiefs.

Maar, zo zegt Winter, in de ogen van IS-sympathisanten is dat het wel degelijk. Net als het afhakken van handen bij dieven en het lijfelijk straffen van overspeligen en homoseksuelen. Wie net als IS een extremistische opvatting van de islam en de sharia heeft, ziet in zulke filmpjes het bewijs dat IS streng doch rechtvaardig handelt.

Beeld IS
Beeld IS

IS werft dus niet alleen types die opgewonden raken van onthoofdingsfilmpjes. Ze mikt op allerlei moslims: zij die overwegen om te gaan vechten aan het front, maar ook geloofsgenoten voor wie het allemaal niet zo gewelddadig hoeft en die vooral op zoek zijn naar een gezegende woonomgeving.

Dat IS op die manier werft, was al langer bekend. Maar dat de vredige propaganda het grootste deel van IS' aanbod vormt is nieuw. IS' stelt haar strategie volgens Winter steeds bij: vorige zomer na het uitroepen van het kalifaat riepen veel filmpjes nog op tot afreizen naar het kalifaat omdat ware moslims daar nu eenmaal thuishoorden. Nu ligt er meer nadruk op het onbezorgde leven en op het feit dat je in het kalifaat samen een vuist maakt tegen aartsvijand Amerika.

'Besef dat IS niet één strategie heeft'
De zonnige filmpjes bewijzen wat de onderzoeker betreft dat er niet één tegengif tegen IS' ideologie bestaat. Westerse terreurbestrijders zinnen vooral op een antwoord op de macabere filmpjes, maar laten de utopische verhalen onweerlegd.

Vandaar dat hun contra-propaganda nauwelijks succesvol is. Winter: "Als je IS' mediastrategie serieus van repliek wil dienen, moeten alle partijen beseffen dat niet iedereen zich tot hetzelfde (dezelfde soort filmpjes, red.) aangetrokken voelt. Dat succes alleen mogelijk is met een gevarieerde aanpak."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden