'De meest domme visie op de islam heeft gewonnen'

Roman van Houellebecq over 'islamitisch Frankrijk' in het Nederlands vertaald

JOOST VAN VELZEN en REDACTIE CULTUUR & MEDIA

Uitgerekend ten tijde van de aanslag op Charlie Hebdo verscheen in Frankrijk de toekomstroman 'Onderworpen' van Michel Houellebecq, waarin de Franse auteur beschrijft dat zijn land in 2022 een islamitische staat is geworden. In het boek wordt een islamitische machtsgreep werkelijkheid als de leider van een nieuwe moslimpartij, Mohammed Ben Abbes, een coalitie sluit met de linkse en rechtse partijen. Niet eens ondenkbaar, reageerde een deel van de Fransen. Klinkklare onzin, vonden anderen. Een aanzet tot vreemdelingenhaat bovendien.

Een milde schok ging door het land, wat na lezing toch meer te verklaren is door het tijdstip van verschijnen dan door de inhoud van het boek, immers overduidelijk een roman. Het boek is nu vertaald in het Nederlands en Houellebecq gaf gisteren zijn 'allerlaatste interview', bevestigde de beroemdste hedendaagse schrijver van Frankrijk ook zelf. Hierna doet-ie het écht nooit meer. Voor wat het waard is, want bij Houellebecq is niets zeker. Ook dit interview wankelt aanvankelijk even ernstig, als de schrijver stellig aankondigt dat hij alleen Frans wenst te spreken, terwijl op Engels was gerekend. Wil hij ook niet een klein beetje Engels praten? Nee, alleen Frans, anders hoeft het voor hem niet. Een alleraardigste studente, medewerkster van het Utrechtse literatuurfestival City2Cities, schiet te hulp als vertaalster. Lastige klus, want Houellebecq heeft nauwelijks tanden en murmelt meer dan dat hij praat. Tel daarbij op een decor van inwisselbare skailederen bureaustoelen en een formica tafel in een verder kale kamer, en de ideale, nihilistische Houellebecq-setting is compleet.

Of hij is geschrokken van de felle reacties op zijn boek in eigen land, willen de twee aanwezige journalisten graag weten. Ja, mompelt de schrijver. "Een beetje wel. Aan de andere kant is het normaal dat ik in Frankrijk zwaarder word beoordeeld dan in andere landen. De meest domme visie op de islam heeft gewonnen." Welke visie dat dan is krijgen we niet boven die formica tafel.

Is het niet juist de taak van een schrijver om te provoceren, werpen we op. Nee, zegt Houellebecq, "die taak heb ik niet". Wat wel zijn taak is moeten we maar lezen in het manifest dat hij daarover heeft geschreven. Nou, vooruit: 'Een schrijver moet slaan waar het pijn doet en anticiperen op reacties.' Maar is dat dan geen tegenstelling, niet provoceren maar wel slaan waar het pijn doet? Houellebecq: "Nee, want je kunt niet anticiperen op de wéns om reacties."

Vindt de meest gelezen schrijver van Frankrijk het eigenlijk belangrijk dat hij ook buiten zijn land wordt uitgegeven? "Oui."

De aardige collega van dagblad Tubantia wil graag van Houellebecq weten of de Franse schrijver Joris-Karl Huysmans, die in de roman vaak wordt opgevoerd, wel voldoende op waarde wordt geschat. "Eigenlijk is alleen Huysmans' roman 'Tegen de keer' bekend", constateert Houellebecq. "Het is jammer dat het naturalisme in de literatuur is onderschat in Frankrijk. Niet door het publiek, maar door de culturele elite."

De tijd begint te dringen, de onverbiddelijke bons op de deur door de promotiemedewerkster van de uitgever is nabij, dat kan niet anders.

Nog één vraag en dan hebben de schrijver, de vertaalster, de fotograaf en de twee journalisten het volbracht. Die vraag luidt: Welk aspect van het schrijverschap geeft u de meeste voldoening, monsieur Houellebecq - want één woordje Frans lukt nog wel.

"Dat hangt van het boek af", merkt hij op. "Maar het meester zijn van de versnelling, er de regie over hebben wanneer de lezer stopt met lezen of juist niet meer op kan houden met een boek of met een passage, ja, dat geeft wel de meeste voldoening."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden