De meehuilmachine

Toen op 12 oktober 1951 de eerste televisieuitzending in Nederland plaatsvond, hadden allerlei intellectuelen en volksopvoeders er hoge verwachtingen van. Het zou wel eens een middel tot volksverheffing kunnen worden.

De opvolger van de Maatschappij voor Goede en Goedkope Lectuur waarmee aan het begin van de twintigste eeuw menig arbeider zich had opgewerkt. Een kennisverhogend middel door het drinkwater.

Het zag er aanvankelijk ook goed uit. Opeens kregen mensen die tot dan toe slechts het draaiorgel kenden, het Concertgebouw in de huiskamer, en hoorden ze J.C. Bloem en Harry Mulisch over literatuur praten met Hans Gomperts. Misschien kon je zelfs de kroning van koningin Elisabeth II een stap voorwaarts noemen, getuige te zijn van de geschiedenis.

Maar na een tijdje verwaterden de goede bedoelingen, en toen halverwege de jaren zestig de goegemeente, inclusief de familie Schouten, het toestel aanschafte, was er al niet veel meer over van de volksverheffing. We moesten sport kijken, Ard en Keessie, Raymond Ceulemans, of naar de Mounties. Vond ik niet erg, ik zat op school, daar leerde ik genoeg.

Een halve eeuw later zijn alle educatieve programma’s naar de nacht verhuisd of alleen nog te zien op ver buiten de bebouwde kom gelegen kanalen. Televisie is entertainment geworden, er moet gelachen en gehuild worden, emoties mevrouw, meneer! Zelfs praatprogramma’s kunnen niet zonder een artiest of grappige filmpjes tussendoor. Hardcore volksverheffing is iets voor zonderlingen geworden. Daarentegen worden onze gevoelens de hele dag bespeeld in programma’s als ’Spoorloos’, ’Familiediner’, ’Hello Goodbye’.

Vierentwintig uur per dag cursussen hoe in elkaars armen te vallen en tranen te produceren na een familieruzie die net is bijgelegd, of een langdurig verblijf in het buitenland of nadat we elkaar een halve eeuw niet hebben gezien. Wie dan nog niet leert omhelzen, mag binnenkort wel als volksvreemd worden aangemerkt. De reddingsactie van de Chileense mijnwerkers op tv was een hoogtepunt. De hele woensdag werden alle zenders eraan opgeofferd, wereldwijd betraande ogen, brokken in de keel, stevige schouderkloppen, omhelzingen waarbij voormalige communistenleiders hun vingers zouden aflikken. Het moet het hoogtepunt van feelgood op televisie zijn geweest.

Je hoort vaak dat de mensen vroeger beter met elkaar omgingen, hartelijker waren, dichter bij elkaar stonden. De intermenselijke emoties zijn kennelijk verschoven naar de tv-buis, in beheer gegeven aan de programmamakers. We zitten niet te wachten op meer kennis of een hoger intellectueel niveau, maar op het delen van emoties, een vaardigheid die we anders dreigen te verliezen. Chili behoort nog tot de westerse wereld, maar het is toch al een eindje weg. Maar iedereen leefde reuze mee, van China tot Australië. Alleen uit de islamitische wereld hoorden we gewoontegetrouw niks, die houden het zo te zien bij hun eigen volksuitbarstingen. Maar verder was het een goedgerichte aanval op ieder cultuurrelativisme. Toch een mooi oud leermomentje: in de kern zijn we allemaal gelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden