Taal

De medische datief, een interessant taalkundig fenomeen

Een botox-injectieBeeld COLOURBOX

Bent u al gebotoxt? Of gelift? Of behoort u misschien tot de getransplanteerden, die een nieuwe nier, of een nieuw hart hebben gekregen? 

Dan bent u niet alleen iemand die een medische ingreep heeft ondergaan, u bent ook een voorbeeld van een interessant taalkundig fenomeen, dat ik hier bij gebrek aan officiële term de 'medische datief' noem.

De zin 'Ik ben getransplanteerd' is een zogeheten lijdende vorm, die als actieve tegenhanger heeft dat iemand u getransplanteerd heeft. Maar in werkelijkheid gaat het om een orgaan, dat er bij u getransplanteerd is. U bent de ontvanger van het getransplanteerde orgaan. Zo ook bent u de ontvanger van de stof botox, en is er bij u een (deel van het) gezicht gelift.

In een medische context is dit een productief proces. Wanneer er bij u een injectienaald wordt ingebracht om bloed af te tappen of een medicijn in te brengen, dan bent u geprikt of u bent ingeënt. U bent van een ontvanger van een medische ingreep het onderwerp van een lijdende vorm geworden.

Derde naamval

Taalkundig gaat het hier om een naamval, en wel de derde naamval, oftewel de 'dativus', die van oudsher met het meewerkend voorwerp verbonden is. Dat een meewerkend voorwerp in de lijdende vorm zomaar het onderwerp kan worden, is omstreden. Gevallen als 'wij werden een klap verkocht' gelden nog steeds als een schoolvoorbeeld van een taalfout.

Meestal betreft het in die omstreden gevallen de dativus met 'aan' of 'voor.' Het meewerkend voorwerp met 'bij' lijkt een ander geval. Gebotoxt of gefacelift, en zeker geprikt worden, daar is eigenlijk maar weinig mis mee. Nou ja, taalkundig dan. 

p.a.coppen@let.ru.nl

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden