'De maximumstraf wordt ongekend weinig opgelegd'

Levenslang gestraften blijven in Nederland tot aan hun dood in de cel. Op dit moment zijn dat er 34, een record. Ze hebben zelfs niet het geringste perspectief op rehabilitatie. Is dat inhumaan of juist gerechtvaardigd? Trouw zoekt in een korte serie interviews antwoord op deze vraag. Vandaag: Jack Keijzer, bestuurslid van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers.

ADRI VERMAAT

Naar sommigen van zijn lotgenoten is Jack Keijzer soms tegendraads. Dat moet ook, vindt hij, want een mens kan in Nederland om herinvoering van de doodstraf roepen: zinloze inspanning blijft het en dat frustreert.

Alleen al om deze redenen zal onderwijzer Jack Keijzer niet meedoen aan de roep om herinvoering van de doodstraf. "We hebben in Nederland een bepaald strafrechtsysteem, met levenslang als maximum", zegt hij. "Die straf wordt ongekend weinig opgelegd. Als een dierbare wordt vermoord, wordt geroepen dat de dader de doodstraf verdient. Maar zo werkt het in Nederland niet. Een mens moet reëel zijn. Meer dan levenslang is er niet."

Keijzer is bestuurslid van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers (FNG). Hierin zijn de lotgenotenorganisaties Aandacht doet Spreken (waarvan Keijzer voorzitter is), de Vereniging Ouders van een Vermoord Kind en de Vereniging voor Veiligheid, Respect en Solidariteit vertegenwoordigd. Hij is óók de vader van Pascal, een jongen die leed aan de aandachtsstoornis ADD en die, door depressiviteit gedreven, drugs gebruikte.

Op 16-jarige leeftijd werd hij op Koninginnedag 2007 in het WestFriese Wervershoof door twee mannen, van 38 en 40 jaar, te grazen genomen. De jongen zou de hoofddader slechte kwaliteit cocaïne hebben verkocht.

Met een allesknipper of een snoeischaar is hij in zijn hals gestoken. Hierna reden de daders meermalen met een auto over de jongen heen. Hart, aorta, lever, middenrif, alles was gebroken, gescheurd of gekneusd. De beide daders werden opgepakt en berecht. De jongste van hen, die geen spijt toonde, kreeg vijftien jaar cel opgelegd. De berouwvolle oudste dader kreeg zes jaar en is inmiddels voorwaardelijk in vrijheid.

Jack Keijzer: "De daders hebben straf gekregen, maar die staat niet in verhouding tot het 'levenslang' dat wij als ouders door de moord op onze zoon kregen opgelegd. Hetzelfde geldt voor alle andere mensen, van wie kind of partner is vermoord. Je moet na zo'n extreme gebeurtenis verder omdat je moet. Maar levenslang blijft het. Op je werk kom je soms minder uit de verf. Thuis is er voorgoed die lege plek. Er is een krater in je ziel geslagen. De dagen dat het feest zou moeten zijn, met verjaardagen, de kerst, is er altijd het verdriet, het gemis."

In de weliswaar begrijpelijke, maar vaak ongemakkelijke discussie over te milde straffen die rechters in Nederland zouden uitdelen, wil hij liever niet meegaan. Dit laat onverlet dat hij het vaak zeer oneens is met vonnissen die in zaken als moord en doodslag worden opgelegd. "Voor een nabestaande is het niet relevant of de dader zich nou schuldig heeft gemaakt aan moord of aan doodslag", geeft hij het ongemakkelijke gevoel weer. "Het resultaat van beide, de dood, is hetzelfde. Maar juridisch is het voor een dader een belangrijk verschil. Het kan de duur van een op te leggen gevangenisstraf flink beïnvloeden."

Keijzer vindt het huidige Nederlandse beleid waarin levenslange gevangenisstraf daadwerkelijk levenslang is niet verkeerd. "Begrijp me goed", zegt hij. "Levenslang gestraften hoeven van mij niet dag en nacht in een cel door te brengen. Ik gun ze best veel, zolang het geen extra's zijn. Ik zie heus in dat iemand na dertig of veertig jaar gevangenisstraf, en hij is dan zeventig, in een uitzichtloze situatie verkeert. Daarom zeg ik: geef ze maar een tuintje om in te wroeten of laat ze sporten, in elk geval iets doen. Van mij mogen ze veel, zolang het maar binnen de muren gebeurt."

Bij dit alles realiseert hij zich dat de levenslange gevangenisstraf evenals in andere West-Europese landen op termijn vermoedelijk zal verdwijnen. Voor hemzelf maakt het bij de afwegingen terdege uit of een dader oprecht spijt betuigt of dat hij onverschillig blijft en de nabestaanden geen blik waardig gunt. Die laatste, als vernederend ervaren behandeling, snijdt hem dwars door de ziel. Na de moord op zijn zoon ontving hij van de oudste dader eerst een 'academisch geschreven brief'. Keijzer zag aan toon en woordgebruik dat de inhoud niet gemeend was.

Later volgde van dezelfde dader een tweede, nu zelfgeschreven brief. Die kwam bij Keijzer over als 'gemeend' en dat deed hem goed. "Maar het blijven geschreven woorden." De jongste dader heeft nooit iets van zich laten horen. "Zijn moeder heeft eens contact met ons opgenomen", vertelt hij. "Dat telefoongesprek verliep stroef en hield op toen ze zei dat ze vreesde haar zoon vijftien jaar te moeten missen. Wij missen onze zoon ons leven lang."

Levenslang gestraften worden niet beter van een leven achter tralies, meent Jack Keijzer. Het zou hem juist hierom niet verrassen als deze straf geleidelijk verdwijnt. Voor de 34 levenslang gestraften die Nederland momenteel telt, zou het los hiervan, volgens hem wellicht goed zijn als zij in één gevangenis worden geplaatst.

"Psychologisch kan dat van waarde zijn", kijkt hij in de naaste of verre toekomst. "Nu is het een komen en gaan van gedetineerden, terwijl de levenslang gestrafte, die geen enkel perspectief heeft, daar tussen zit. Dat lijkt me overbodig en niet goed."

Voor nabestaanden van geweldslachtoffers is vooral belangrijk dat zij innerlijke rust hervinden. De hoogte van de straf die een dader krijgt opgelegd kan hierin een rol spelen. Als een dader voorwaardelijk vrijkomt, leg hem dan meteen een gebiedsverbod op voor de omgeving waar de directe familie van het slachtoffer woont, zegt Keijzer.

Nu nog moet hij straks bij de voorwaardelijke invrijheidstelling van de tweede dader van de moord op zijn zoon via de rechter zo'n gebiedsverbod afdwingen, zoals ook met de eerste dader.

"Zulke verboden zouden een automatisme moeten zijn", vindt hij. "Nabestaanden moeten er nu bloed, zweet en tranen voor laten om dat te bereiken. Gun ons zulke voorwaarden. Dat maakt het in elk geval iets minder moeilijk."

undefined

Eerdere afleveringen in de serie over 'Levenslang' verschenen in Trouw van 23 en 31 december.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden