De Matthäus van Niek en Simon

In de 'Zapp Mattheus' speelt Jezus op gympies een potje voetbal. Het is een kortere, simpeler versie van het lijdensverhaal, mét de muziek van Bach. Niet alleen voor kinderen.

Jezus was een belabberde keeper, maar een geweldige coach. Nadat hij uren voor een grote menigte had gestaan, zijn verhalen had verteld en een paar duizend broden tevoorschijn had getoverd, speelde hij, voor het donker werd, met zijn matties nog een potje voetbal. Op een keer zei hij tegen zijn team: dit was ons laatste wedstrijdje, over twee dagen zal ik worden uitgeleverd en gedood.

In Bachs 'Matthäus-Passion' staat het anders verwoord, maar de kern is hetzelfde volgens kinderboekenschrijver Simon van der Geest. Hij heeft het lijdensverhaal omgewerkt tot een kindvriendelijke Nederlandse tekst van een klein uur, en tussendoor klinken delen uit Bachs meesterwerk. Ziedaar de 'Zapp Mattheus'.

Van der Geest en dirigent-tenor Niek Idelenburg staken de koppen bij elkaar. "Deze muziek en dit verhaal zijn zo bijzonder", zegt Idelenburg. "Bach heeft iets geweldigs geschreven, daar móéten kinderen kennis mee maken. En niet alleen kinderen, de 'Zapp Mattheus' is bedoeld voor iedereen die nog niet vertrouwd is met een passie-uitvoering van bijna drie uur. Dan duren de recitatieven - die wij er nu uitgeknipt hebben - wel erg lang, en ze zijn moeilijk te begrijpen."

Aad en Bram vertellen het verhaal van het potje voetbal tot en met de kruisiging. De rollen worden gespeeld door Abe Dijkman en Bart van den Donker, tweedejaarsstudenten van de toneelschool. Gewoon op gympen en in spijkerbroek. Achter hen op het podium zit het Amsterdams Bach Consort van Idelenburg dat een aantal muzikale hoogtepunten uit de 'Matthäus' begeleidt, zoals de aria's 'Erbarme dich', 'Aus Liebe' en het duet 'So ist mein Jesus nun gefangen'.

Voor de puristen is een uurtje sort of 'Matthäus' natuurlijk niet te doen, of wel? "Met de muziek wordt absoluut niet gerommeld", zegt Idelenburg. "Die staat als een huis. Ik heb geen behoefte aan een versie voor twee piano's en een fluit. Dus de purist heeft wat dat betreft niets te klagen. De aria's worden in het Duits gezongen, en zijn daarom misschien lastig te doorgronden, maar het kan ook een uitdaging zijn om wat beter naar de muziek te luisteren. 'Erbarme dich': het kan niet anders dan dat je die klanken diep van binnen voelt, of je nu wel of niet goed bent in Duits. De afwisseling die we hebben geconstrueerd, tussen muziek en gesproken tekst, houdt de vaart erin. Soms overlapt het gesproken woord de muziek, Bach is natuurlijk ook een beetje theater."

Van der Geest: "De kern van het verhaal blijft overeind". Wat is die kern? "De vrienden vormen de basis, de warmte die ze elkaar geven." Op Judas na, die verraadt Jezus. Van der Geest gaf er een eigen draai aan: aan de rand van het voetbalveld fluistert Jezus iets geheimzinnigs in het oor van Judas. Maar wat? "Kijk, Judas is een heel interessant personage, veel te boeiend om alleen als verrader af te schilderen. Er zit een hele psychologie achter zo'n man, daar wordt flink over gespeculeerd. Ik wilde hem ietsje uitlichten en maak het spannender met dat gefluister."

"Voor kinderen schrijven is heel verrijkend", vervolgt Van der Geest, die twee jaar terug de Gouden Griffel won met 'Dissus'. "Je hebt één beperking: het dwingt je om helder en eerlijk te zijn, zonder opsmuk en intelligentdoenerij, om zo tot de kern te komen. Waar gaat het nou eigenlijk over? Je ontkomt er niet aan persoonlijk te worden. Want als je op zoek gaat naar de essentie, kom je bij jezelf terecht: waar gaat het voor mij over?

"Wat ook erg bleef hangen, tijdens het werken aan de 'Zapp Mattheus', is de kruisweg. In zoveel kerken zie je die afgebeeld, het is het bekendste stripverhaal ter wereld. De kruisweg heb ik benadrukt, het vallen en opstaan, het sjokken op de berg Golgotha."

'De hogepriesters zijn not amused', zegt het libretto, en 'Hocus pocus Pilatus pas, Jezus vrij of Barrabas?' Van der Geest speelt met taal, ritme en zinslengte. Idelenburg sluit aan met de bestaande muziek. Is hij streng in de leer als het om een historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk gaat?

"De musici van het Consort zijn begaan met de barokke speelstijl, ze hanteren alleen wel moderne instrumenten. Ik ben op een bepaalde manier streng. De lange noten zie ik het liefst niet uitgespeeld en uitgezongen, want zodra je dat doet, slibt de boel dicht. Mijn aanpak is puntiger. Misschien een beetje à la Gustav Leonhardt. Ik heb het geluk gehad onder groten als Leonhardt en Ton Koopman Bachs Passionen te mogen zingen. Uiteindelijk heb ik muzikaal natuurlijk mijn eigen keuzes gemaakt, maar ik heb erg veel van ze geleerd."

'Zapp Mattheus', voor iedereen vanaf acht jaar, door het Amsterdams Bach Consort onder leiding van Niek Idelenburg, met Martha Bosch (sopraan) en Anne-Marieke Evers (alt). Tekst: Simon van der Geest. Uitvoeringen: 30/3 om 16.00 uur Veerensmederij, Amersfoort (try-out); 31/3 om 15.15 uur De Duif, Amsterdam. Info: www.veerensmederij.nl en www.amsterdamsbachconsort.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden