'De Matrix' is de mens een matrix

Het derde deel van filmtrilogie 'The Matrix' met de veelbelovende titel 'Revolutions' draait nu in alle bioscopen. In 1999 bezorgde de Hollywoodfilm met al zijn symbolische verwijzingen en filosofische gedachten menig bioscoopbezoeker slapeloze nachten. Zoek op Google naar Matrix, en er verschijnen ruim vijftien miljoen links op het beeldscherm. Behalve bioscoopoverzichten en filmrecensies, zijn er complete essays over de film te vinden.

door Hester Haveman

Het eerste deel van 'The Matrix' zet de kijker op een dwaalspoor. De werkelijkheid is immers niet wat het lijkt, de wereld wordt bestuurd door een computerprogramma.

,,En wat is daar verkeerd aan?'' vroeg Hubert Dreyfuss deze week op een symposium van het studium generale van de Universiteit van Amsterdam. Dreyfuss, hoogleraar filosofie aan de Berkeley University in Californië, maakte een website (whatisthematrix.com) over de hype die ook filosofen niet onberoerd liet. ,,Ook al bevinden wij ons nu in een schijnwereld, het zal onze manier van leven niet veranderen. De mensen in een wereld bestuurd door de Matrix zijn onwetend. Maar weten wij dan wel hoe de wereld in elkaar zit?''

Dreyfuss zet hiermee de toon van de avond. De bedenkers van de film hebben met de twee vervolgdelen een Matrix voor zichzelf gecreëerd, vindt UvA-wijsgeer dr. Maarten Coolen. Net als veel filmcritici is hij teleurgesteld over beide Matrix-films die dit jaar uitkwamen.

De trilogie draait om Neo, anagram van 'one', een christelijke messias die de wereld moet redden van de computers. Maar in de film wordt niet alleen naar het christendom verwezen. Elementen van het boeddhisme, gnostiek en mythologie komen terug in de film en er kunnen parallellen worden gesuggereerd met de grot van Plato - erg postmodern.

Tijdens de discussie vraagt een student naar verwijzingen in de Matrix. ,,De films bevatten een moeras aan symboliek'', vindt Coolen. ,,Vooral in deel tweede en drie vind ik al die pseudo-verwijzingen nogal onsamenhangend en er zit heel veel onzin tussen.''

Waarom dan een hele avond gewijd aan 'Revolutions'? De eerste film rechtvaardigt deze benadering, vindt Coolen. ,,In het eerste deel getuigt de symboliek nog wel van een innerlijke logica. En laten we eerlijk zijn, zo'n film is een cultuurfenomeen en heeft een enorme impact gehad. De mensheid is al jaren gefascineerd door de verhouding mens-machine.''

De discussies van vanavond nemen geen revolutionaire wending en gaan voor het grootste deel over het hoofdidee van de eerste film; Reloaded en Revolutions komen nauwelijks meer ter sprake.

,,Computers kunnen geen ontwikkelingen in werking stellen en ze houden niet van radicale veranderingen die de tijdsgeest met zich meebrengt. Computers organiseren objecten en culturen. Maar vergelijk de Grieken, die meerdere goden en helden vereerden, maar eens met de latere christenen. Die hielden er maar één God op na, de rest was zondig. Ontwikkelingen en veranderingen in het gedachtegoed van de mensheid vallen niet te simuleren door een computersysteem.''

,,Mensen in de Matrix zijn beperkt in hun vrijheid'', besluit de Amerikaanse professor Dreyfuss zijn betoog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden