De Mata Hari onder Karels vrouwen

De naam van één vrouw komt in geen enkele biografie over Karel V voor: Malinalli Tenépal. Hij heeft haar ook nooit gezien. Toch zou Karel V zonder haar nooit heerser kunnen zijn geweest over het rijk waar de zon nooit onder ging. Was zij er niet geweest, dan zou de expeditie van Cortés zijn geëindigd in het zoveelste overzeese militaire fiasco en zou de geschiedenis een totaal ander verloop hebben gehad.

Malinalli Tenépal was de oorspronkelijke naam van een indiaanse vrouw die later geschiedenis zou maken onder drie andere namen: het Azteekse Malintzin, het al verspaanste La Malinche en haar officiële christelijke doopnaam Marina. Het eerste levenslicht zag ze toen Karel V een jongetje van drie jaar was. Haar wieg stond in het dorp Olutla, niet ver van de huidige havenstad Coatzalcoalcos in het toenmalige grensgebied van het rijk van de Azteken en dat van de Maya's. Ze moet op de twaalfde dag van een Azteekse kalendermaand zijn geboren want die dag heet Malinalli. Haar tweede naam, Tenépal, is afgeleid van 'tene', hetgeen zoveel betekent als 'zij die gemakkelijk met het woord om gaat'.

Hoe gemakkelijk zou later blijken toen ze als minnares aan de 'hofhouding' van Cortés was toegevoegd. Omdat ze in het Azteekse taalgebied was geboren, sprak ze het Nahuátl, de taal van de Azteken. Maar omdat ze al op jeugdige leeftijd als slavin was verkocht aan een lokale Maya-leider had ze ook het Maya geleerd. Cortés kreeg op zijn expeditie gezelschap van een Spanjaard die jaren daarvoor met een andere expeditie was gestrand en was achtergebleven in Maya-gebied. Daar had hij die taal geleerd. Met hem en La Malinche had Cortés twee waardevolle tolken die hij gebruikte in de communicatie met de Azteken.

Op 15 maart 1519 - ze was toen 16 jaar oud - werd ze als slavin, samen met nog 19 vrouwen, cadeau gedaan aan Cortés, kort na zijn landing in wat nu de staat Tabasco is. Vijf dagen later al werd ze gedoopt. Daar lagen andere religieuze principes aan ten grondslag dan men zou denken. De door het Vaticaan geredigeerde wetgeving verbood het de Spanjaarden om vleselijke gemeenschap te hebben met 'heidense' vrouwen. De doopplechtigheid was in feite niet meer dan een excuus voor de veroveraars om hun werk ook in bed voort te zetten.

Omdat La Malinche trouw had gezworen aan de Spanjaarden, werd ze van groot strategisch belang in de conquista. Waar de Azteken moesten gissen over de herkomst van Cortés - was hij wel of niet de Witte God? - bleef de Spaanse veroveraar van dag tot dag op de hoogte van gesprekken en geruchten die in het Azteekse rijk circuleerden. Bovendien was de indiaanse vrouw niet alleen maitresse, zij ontpopte zich ook als een slimme diplomate die de Spaanse veroveraars op cruciale momenten van advies diende.

Vanaf de dag van de latere landing bij Veracruz tot de overgave van Cuauhtémoc (Vallende Adelaar), de laatste koning van de Azteken, in augustus 1521 was La Malinche altijd in de directe nabijheid van Cortés, overdag als tolk, 's nachts als minnares.

In 1524 werd La Malinche, die Cortés twee jaar daarvoor een zoon had geschonken, uitgehuwelijkt aan een van zijn vertrouwelingen. Drie jaar later eindigde haar leven even verrassend als het was begonnen. Volgens de Spaanse versie stierf ze aan een longontsteking. Maar uit recent onderzoek in Mexico blijkt dat ze door dertien messteken om het leven kwam. De moord zou zijn gepleegd om te voorkomen dat ze als getuige zou moeten optreden in een proces tegen Cortés.

Sindsdien is La Malinche een mythe geworden. De Mexicaanse auteur Carlos Fuentes omschreef haar als de godin Malintzin, de hoer Marina en de moeder Malinche. Maar voor de meeste Mexicanen is zij het symbool geworden van hoogverraad omdat zij de Azteken uitleverde aan de Spanjaarden. Zo werd zij de Mata Hari onder de vrouwen van de keizer. Het ergste dat een Mexicaan dan ook kan overkomen, is dat hij wordt beschuldigd van 'malinchismo'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden