De Marie Curie van Amsterdam

Als vanuit het niets is Eva Gladek (1983) in één klap in de top-5 van de Duurzame 100 beland. In drie jaar tijd wist ze haar duurzame ingenieurs- en adviesbureau Metabolic tot grote hoogte te brengen. Haar geheim? Heel hard werken.

Verliefd geworden op een Nederlander, die zij op de universiteit van Yale had leren kennen, kwam industrieel ecologe Eva Gladek - dochter van Poolse emigranten in de VS - in 2009 met haar geliefde mee naar Nederland. Ze startten samen een bedrijfje, Except Integrated Sustainability, waarvoor zij drie jaar lang 'keihard' werkte. De relatie liep stuk, ze verloor haar aandeel in het bedrijf, startte in 2012 een eigen bedrijf en ging opnieuw met onstuitbare werkkracht aan de slag.

In de luttele drie jaar van het bestaan van Metabolic zette ze de lijnen uit voor drie innovatieve, duurzame stadsontwikkelingsprojecten in Amsterdam: De Ceuvel, Schoonschip en Circulair Buiksloterham. Haar eerste opdracht kreeg ze in 2012 van InnovatieNetwerk. Dat vroeg haar een 'Clean Tech Playground Study' te schrijven voor De Ceuvel, een broedplaats voor sociale en creatieve bedrijfjes die zich bezighouden met het verduurzamen van de stedelijke omgeving, en voor de drijvende woonwijk Schoonschip.

InnovatieNetwerk, dat zich richt op vernieuwingen in landbouw, agribusiness, voeding en groene ruimte, financierde het onderzoek vooral uit belangstelling voor de mogelijkheden van stadslandbouw. "Maar ik wilde meer", zegt Gladek. "Ik wilde een compleet holistisch stedelijk ecosysteem ontwerpen. Een circulaire buurt met 100 procent hernieuwbare energie en gesloten kringloopsystemen voor water, voeding, materialen en afvalverwerking."

De Ceuvel bestond in 2012 nog niet. "Er was een hek en een leeg, vervuild terrein van een voormalige scheepswerf in Amsterdam-Noord, bedekt met afval en planten. Een groep architecten had al plannen voor een creatieve broedplaats op deze plek. Aangezien er op de vervuilde grond niet mocht worden gebouwd, hadden ze ook bedacht om oude woonboten op het land te leggen en die te recyclen. Maar een duurzaamheidsplan ontbrak. Ze hadden geen idee hoe het op technisch gebied allemaal moest, hoe je zo efficiënt mogelijk kon bouwen, met zomin mogelijk materiaalverspilling, hoe je gebruik kon maken van natuurlijke waterzuivering enzovoorts."

Die kennis had industrieel ecologe Gladek wel in huis. In zes maanden tijd schreef ze het onderzoeksrapport voor De Ceuvel en voor de drijvende woonwijk Schoonschip, die vlakbij De Ceuvel komt te liggen en inmiddels in de ontwerpfase is. Evenals De Ceuvel streeft ook Schoonschip ernaar om met toepassing van schone technologieën een zo zelfvoorzienend mogelijke leefgemeenschap te creëren. Metabolic gaat helpen met het circulaire bouwen, gebruikmakend van de ervaringen op De Ceuvel.

In januari 2013 was het rapport over De Ceuvel en Schoonschip klaar, en kon met de aanleg van de broedplaats worden begonnen. In anderhalf jaar tijd is De Ceuvel, inclusief tal van duurzame technische innovaties, van de grond af opgebouwd. Geld was er nauwelijks en op sommige investeringen werd verlies geleden, maar met een massa creativiteit, vindingrijkheid, enthousiasme en een goede teamspirit is het de pioniers gelukt. Ook het kantoor van Metabolic is op een van de oude woonboten gebouwd. In dit 'Metabolic Lab' worden alle schone technologieën die zijn toegepast op De Ceuvel inzichtelijk gemaakt voor het publiek. Sinds De Ceuvel in juni 2014 haar deuren heeft geopend, stromen bezoekers van over de hele wereld toe.

Omdat de aanleg van De Ceuvel alleen maar geld kostte, bouwde Gladek Metabolic uit met een consultancy-afdeling voor strategisch advies aan hele sectoren en aan steden. Een voorbeeld van dat laatste is de bijdrage van Metabolic aan een circulair buurtplan voor de wijk Buiksloterham. Amsterdam wil van dit binnenstedelijke industriegebied op de noordelijke IJ-oever een zelfvoorzienende woon- en werkwijk maken, met gesloten kringlopen voor water en energie en een minimum aan restafval.

Het team van Metabolic adviseert, maakt technische ontwerpen en prototypes, helpt anderen met het opzetten van duurzame start-ups en financiert sinds twee jaar een eigen stichting, de Metabolic Foundation. "De stichting werkt met de allerarmsten in de wereld. Eerst in de sloppenwijken van Thailand, nu in Kingston, Jamaica. We kijken eerst hoe de gemeenschap in de sloppenwijken leeft, wat de dynamiek is, de sociale situatie, en wat ze nodig hebben. Dan helpen we ze hun eigen mogelijkheden te vergroten, door ze bijvoorbeeld te leren hoe ze met afvalwater kunnen omgaan en voedsel kunnen produceren. We doen alles in samenwerking met de mensen zelf. We komen niet als de westerlingen die wel even zullen vertellen hoe het allemaal moet."

Het grote succes van Metabolic kan niet worden losgezien van de levensloop van oprichter en directeur Eva Gladek. In huize Gladek draaide alles om educatie. "Mijn vader was een echte wetenschapper, hoogleraar in mathematica, computerwetenschap en chemische technologie. Mijn moeder, de kunst- en muziekliefhebber van het gezin, beheerste vele talen en kreeg daardoor een mooie baan op de talenafdeling van de Verenigde Naties. Goed onderwijs voor mij en mijn broer Philip vonden beiden ongelooflijk belangrijk."

In het extreem competitiegerichte onderwijssysteem van New York moest Eva als 4-jarige al haar eerste IQ-test doen, voor toelating op de kleuterschool. "Beetje traumatiserend was dat wel, ik herinner het me nu nog. Mijn moeder moest buiten wachten, terwijl ik binnen puzzels en taalvragen kreeg voorgelegd." Haar ouders investeerden voortdurend in de scholing van hun kinderen. "Ze hadden bedacht dat ik de opvolgster moest worden van Marie Curie, de beroemde Poolse schei- en natuurkundige. Dat was geen grapje, ze meenden dat echt. Mijn moeder en haar zus zijn zelfs vernoemd naar de dochters van Marie Curie."

Op haar twaalfde ging Eva Gladek naar high school. Om na high school kans te maken op een goede universiteit, moeten Amerikaanse leerlingen alle mogelijke buitenschoolse activiteiten ontplooien. "Dat was druk naast het schoolwerk, maar ik had er plezier in", zegt Gladek. "Ik gaf publicaties uit, speelde in een orkest en was mede-organisator van een grote internationale conferentie over wereldwijde problemen."

Bovendien werd van de leerlingen verwacht alvast stappen te zetten in de richting van de studie die ze op de universiteit wilden gaan volgen. Zo zat Gladek, geïnteresseerd in biologie, op haar twaalfde al op een zomercursus moleculaire genetica op Columbia University. Toen ze kort daarna de kans kreeg om in het laboratorium van het NY Hospital met een eigen onderzoeksproject aan de gang te gaan, greep ze die met beide handjes aan. Van haar dertiende tot haar zestiende deed ze farmaceutisch onderzoek naar een nieuw medicijn bij hartaanvallen.

"Het was een erg drukke tijd", luidt haar eufemistische commentaar. "Vanaf zeer jonge leeftijd zo getraind worden, heeft zeker waarde. Ik leerde discipline, en dingen doen die onmogelijk leken. Maar een jeugd had ik daardoor ongelukkig genoeg niet echt. Ik was altijd aan het werk. En dat ben ik nog steeds. Voortdurend werken is een onderdeel geworden van mijn levenspatroon. En ook een van de redenen, denk ik, waardoor het mij is gelukt in Nederland in zo korte tijd succesvol te zijn. Het is beslist gemakkelijker iets in drie jaar te doen wanneer je twee keer zo hard werkt als iemand anders."

Op haar zeventiende haalde Gladek een graad in moleculaire genetica op het prestigieuze Amherst College. "Ik hield van het onderwerp en van wetenschappelijk onderzoek, maar het frustreerde me steeds meer dat dit werk zover af stond van de grote maatschappelijke problemen, zoals het wereldwijde uitsterven van soorten en klimaatverandering - thema's die mij steeds meer verontrustten en waaraan ik iets wilde doen."

Ze maakte een uitstap naar de wetenschapsjournalistiek, maar ook dat werk had te weinig impact, vond ze. Na een jaar vrijaf in Polen schreef ze zich in voor een master industriële ecologie aan de Yale School voor bosbouw en milieustudies. "Daar voelde ik me helemaal op mijn plaats en kon ik doen wat ik belangrijk vond." De vracht aan ervaring, kennis en werkkracht waarmee Gladek in 2009, 26 jaar jong, in Nederland arriveerde, heeft haar geen windeieren gelegd. Voor het eerst in lange tijd is ze in september op vakantie gegaan: vier hele dagen.

Oordeel van de jury Mariëtta Smid

'Eva Gladek en haar team lopen voor de troepen uit op het gebied van de circulaire economie'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden