De Margaretha's van Mechelen

Op 18 en 19 februari wordt er ook een Fiets- en Wandelbeurs gehouden in Mechelen. Een wandeling door de Belgische stad brengt de bezoeker bij het standbeeld van Margaretha van Oostenrijk. En dat doet weer stilstaan bij haar stiefmama Margaretha van York.

CHAJA ZEEGERS

Hertog Karel de Stoute was voortdurend op de Europese slagvelden te vinden, bij voorkeur om de Fransen een kopje kleiner te maken. Maar thuis een mannelijke nazaat produceren bij zijn derde vrouw, Margaretha van York, was er niet bij. Toen Karel in 1477 het loodje legde bij de Slag van Nancy was die kans verkeken. Dus kwam Maria van Bourgondië, zijn negentienjarige dochter uit een eerder huwelijk, aan de macht.

Het Bourgondische rijk was door haar grootvader al aaneengesmeed tot zeventien gewestelijke staten. Onder Maria's oorlogvoerende vader waren de belastingen torenhoog opgelopen en de bewegingsvrijheid van de gewesten verder ingeperkt. En Karel was ook bezig van alles centraal te regelen.

Hier, in het Schepenhuis had hij het Parlement van Mechelen gevestigd, later de Grote Raad genaamd. Zo kwam er één centraal hof van beroep voor alle Nederlandse gewesten.

Precies aan de andere kant van de Schoenmarkt zien we 'De Post', in Huis De Beyaert. Wie van heinde en verre naar de rechtbank moest komen, kon hier overnachten. Onze blik dwaalt van het voormalig passantenhuis over de Grote Markt naar het huidige stadhuis. Het rechterdeel stamt uit de veertiende eeuw en was de lakenhal. Daar werd geen beddengoed verhandeld, zoals de naam misschien doet vermoeden, maar een geweven wollen stof. Met het succes van deze lakenhandel in Vlaanderen groeide de bevolking.

Dat de steden en gewesten door de Bourgondische leiders werden gedwarsboomd had kwaad bloed gezet. Na de dood van haar vader moest Maria dan ook meteen flinke concessies doen om zich staande te houden. Ze kreeg daarbij steun van stiefmama Margaretha van York.

Margaretha vestigde zich hier in Mechelen. We gaan even kijken bij haar weduwengoed aan de Keizerstraat. De schouwburg is het schamele restant van het enorme paleis. De devote weduwe stimuleerde een levendige uitwisseling in een bloeiend hofleven en ontving gasten van naam en faam, zoals Erasmus. Ze stimuleerde culturele uitwisseling tussen de Nederlanden en haar vaderland Engeland. Ook gaf zij opdracht voor het eerste boek dat in Engeland in druk uitkwam. De boekdrukkunst was dan ook nog maar net uitgevonden.

Margaretha van York zette zich ondertussen ook in voor een strategisch verantwoorde huwelijkskandidaat voor haar stiefdochter. Maria trouwde met één van de machtigste mannen van Europa, aartshertog Maximiliaan I van Oostenrijk, een Habsburger. Vijf jaar na de dood van haar vader is Maria moeder van twee jonge kinderen. Maar dan valt ze tijdens de jacht van haar paard en sterft.

Weer sprong Margaretha van York bij om voor de achterblijvers te zorgen: haar stiefkleinkinderen Filips de Schone en Margaretha van Oostenrijk. Eenmaal volwassen was het Filips die mocht regeren. Maar toen haar broer plotseling overleed kwam ze toch aan de beurt: Margaretha van Oostenrijk werd landvoogdes over de Nederlanden. Ze ging zorgen voor de kinderen van haar overleden broer, waaronder de latere Keizer Karel de Grote die in 1500 was geboren. Ze vestigde zich in Mechelen, en liet haar eigen paleis bouwen, tegenover het paleis van Margaretha van York. Het werd een van de eerste gebouwen in de lage landen met een renaissancistische voorgevel.

In de tuin van dit Hof van Savoye is het tijd om even stil te staan. Margaretha moet hier rouwend hebben rondgelopen nadat haar grote liefde veel te vroeg het leven liet. Rechtsachter, boven de keuken, daar woonde ze en daar stierf ze ook. Later kreeg de Grote Raad in dit gebouw een onderkomen. Nog steeds is het een rechtbank. De eerste aartsbisschop van Mechelen woonde hier trouwens ook. Verderop de route komen we het huidige aartsbisschoppelijk paleis nog tegen.

Rombout II Keldermans was niet alleen architect van het Hof van Savoye, ook de zo gezichtsbepalende Sint-Romboutstoren is van zijn hand, net als het meest linkerdeel van het stadhuis. Door een stagnatie in de financiën werd dat aanvankelijk niet gebouwd. Dat gebeurde pas in de twintigste eeuw, naar origineel ontwerp van Keldermans.

We wandelen nog even naar de Sint-Janskerk. Bij de restauratie van het orgel in 2008 werden er toevallig middeleeuwse muurschilderingen ontdekt. In deze kerk hangt ook een triptiek van Rubens.

Het is prettig ronddwalen in het schilderachtige Begijnhof. Ondertussen speelt het carillon van de Romboutskerk 'Strangers in Paradise'.

Terug op de Schoenmarkt kijken we nog even naar onze vroegere landvoogdes. Na de onafhankelijkheid van België in 1830 werd de vaderlandsliefde actief gestimuleerd. Steden mochten hun belangrijkste historische figuren voordragen voor vereeuwiging op een sokkel. Wat moeten de beoordelaars in Brussel verbaasd gekeken hebben toen Mechelen met Margaretha van Oostenrijk op de proppen kwam. Een vrouw! Maar 'Margrietje', zoals de Mechelaars haar liefkozend noemen, kreeg haar standbeeld.

Stadswandeling
WAAROM DOEN?

Nederland en België delen een gemeenschappelijke geschiedenis. Enkele Bourgondische en Habsburgse leiders woonden en werkten in Mechelen en lieten hier hun sporen na. Op de Grote Markt, bij de Schoenmarkt begint en eindigt de wandeling.

OV

De internationale trein Amsterdam-Brussel stopt in Mechelen. Vanaf het station tot aan de grote Markt is het ongeveer twee kilometer lopen.

ROUTEBESCHRIJVING

Een routebeschrijving is opgenomen in 'Wegwijs in Mechelen'. Deze gids is te koop bij Toerisme Mechelen aan de Hallestraat 2-4-6, vlakbij de Grote Markt, tel 0032 70 220008. Zie ook www.toerismemechelen.be

HORECA

Eetgelegenheden zijn geconcentreerd op de Grote Markt, Wollemarkt, Vismarkt en Korenmarkt. Brouwerij het Anker staat bekend om zijn 'Gouden Carolus'.

BIJZONDERHEDEN

Geleide stadswandelingen met stadhuisbezoek zijn er op zaterdag en zondag om 14 uur en kosten € 5 (in de zomer dagelijks). Als de groepsgrootte het toelaat zijn de schilderingen in de Sint-Janskerk te bekijken. Acht historische kerken in de Mechelse binnenstad zijn veelvuldig geopend en gratis toegankelijk. Beklimming van de Sint-Romboutstoren is mogelijk. Beiaardconcerten zijn er in de weekenden en op maandagavond tussen juni en half september. In het Schepenhuis is een tentoonstelling van de Mechelse schilder-beeldhouwer Rik Wouters.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden