De man die met zijn wenkbrauwen sprak

Hans van der Voet verhief als RVD-chef het spreken met wenkbrauwen en ogen tot een ware kunst. De kijkers naar het tv-programma Buitenhof hebben daar afgelopen zondag enkele sterke staaltjes van kunnen zien, toen Paul Witteman met Van der Voet sprak naar aanleiding van diens werk bij de actie 'Schoonschip' van prins Bernhard.

Premier Balkenende omschreef de hoogste functie bij de Rijksvoorlichtingsdienst bij het afscheid van Eef Brouwers eind vorige maand als 'een hondenbaan waarvoor je het plichtsgevoel van een sintbernard, de betrouwbaarheid van een Duitse herder en de volharding van een terriër moet hebben'. Het kynologische beeld doet echter niet volledig recht aan de positie, tussen de koningin, de premier en andere leden van het koninklijk huis aan de ene en de media aan de andere kant.

Er is een uitzonderlijke sociale intelligentie voor nodig om dagelijks tussen deze Scylla en Charybdis door te varen. Gijs van der Wiel, de voorganger van Van der Voet, zei bij zijn afscheid tegen Bibeb: 'Het gaat om het verwerven en behouden van vertrouwen, zowel van je opdrachtgevers als van de parlementaire journalisten.'

Van der Wiel, die de RVD leidde tussen 1968 en 1983, slaagde meer dan goed in die opgave. Hij werd aan beide kanten op handen gedragen. Van Agt noemde hem net zo liefderijk 'ome Gijs' als de journalisten. Tegen Bibeb, de moeder van het diepte-interview, zei Van der Wiel destijds zelf: 'Onlangs werd er gezegd: wonderlijk, de vent heeft zestien jaar bijna niks gezegd en we zijn allemaal met hem bevriend.' Van der Wiel bediende zich in lastige situaties van diepe keelgeluiden, orakelachtige zinnen of een grap waarover hijzelf in een daverende lach schoot. De voortgang tijdens een formatie typeerde hij eens met de constatering: 'De motten vliegen rond de lamp. Maar wees er alsjeblieft voorzichtig mee, mensen!'

Van der Voet, RVD-chef tussen 1983 en 1995, verliet zich op zijn grimassen, waarvan hij er meer in huis heeft dan mr. Bean, fijzinniger bovendien. Ervaren journalisten waren destijds in staat in de vierkante decimeter tussen zijn voorhoofd en onderlip nauwkeurig de laatste politieke stand van zaken af te lezen.

Met Van der Voet is het orakeltype onder de voorlichters, mensen die je moest decoderen, zo goed als verdwenen. Eef Brouwers was al anders. Hij was te veel liefhebber van het gesproken woord en de taal om zich te láten ontcijferen. Bij hem was het veel meer zaak, wat ook nog niet zo eenvoudig is, heel scherp te luisteren, want hij koos zijn zinnen en woorden zeer zorgvuldig en ook zijn intonatie luisterde uiterst nauw. Balkenende zei: 'Eef verstaat de kunst van het woordvoeren.' De premier vertelde dat een zorgverzekeraar onlangs in een krantenadvertentie wilde protesteren tegen de bezuinigingen in de gezondheidszorg. De bedoeling was daarbij een getrukeerde foto af te drukken van hem als een vileine chirurg aan de snijtafel. 'Wat zegt Eef dan, wanneer hij daarover wordt gebeld? Aan de snijtafel zijn toch ook vele levens gered.'

Over het belang van de intonatie zei Brouwers dat zelfs een eenvoudige medeling als 'Ik kan daar nu niks over zeggen' op drie verschillende manieren kan worden uitgesproken. Misschien moeten er nog wat jaren voorbijgaan voordat Brouwers wordt opgenomen in de volgende rij.

De tien meest legendarische voorlichters in Den Haag:

1Gijs van der Wiel (RVD-chef)

2 Richard Mathijsse (Peper en vele andere ministers, meesterspinner)

3 Toos Faber (woordvoerster justitie, treinkapingen)

4 Frits Wester (mannetjesmaker van Elco Brinkman)

5 Nico Laterveer (Haagse politie, gijzeling Franse ambassade, door Tros-reporter steevast aangesproken als 'de heer Tafelaar')

6 Ernst Bakker (woordvoerder Van Mierlo, Terlouw)

7 Hans Hillen (eerste propagandist onder overheidsvoorlichters)

8 Jan Schinkelshoek (woordvoerder Bert de Vries, bijgenaamd het 55ste CDA-kamerlid)

9 Leo Rhijnsburger (woordvoerder Wiegel)

10 Hans van der Voet (RVD-chef)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden