De man die de woede van zwarte Amerikanen probeerde te verklaren

Ondanks alle verbeteringen van hun positie leven Afro-Amerikanen nog steeds in een racistische omgeving. En dat heeft gevolgen, aldus de zwarte psychiater.

De naam van de Amerikaanse psychiater William Grier is al bijna een halve eeuw verbonden met de titel van een geruchtmakend boek, 'Black Rage' (Zwarte woede), dat hij in 1968 samen met zijn collega Price M. Cobbs schreef. Het was het jaar waarin de zwarte leider dominee Martin Luther King werd vermoord. In talloze steden in de Verenigde Staten ontstonden hevige rellen waarbij tientallen mensen werden gedood en duizenden gewond. Er werd op grote schaal geplunderd, de schade aan publieke gebouwen was enorm.

Grier en Cobbs, die als psychiater in San Francisco werkten, probeerden de woede te verklaren die tot die sociale onrust leidde, de ernstigste sinds de Amerikaanse Burgeroorlog. Was het uitsluitend een reactie op de dood van King, die door blanke moordenaarshand was gevallen? Volgens Grier en Cobbs, zelf Afro-Amerikaans, was dat te eenvoudig.

Zwarte Amerikanen, schreven zij, leefden nog steeds in een racistische omgeving, ook al was de slavernij een eeuw eerder afgeschaft en was er in 1964 - formeel gesproken althans - ook een eind gekomen aan de segregatie in de VS. Er was in Amerika nog steeds sprake van sociale onderdrukking van de zwarten. Dat kon negatieve gevolgen hebben voor hun geestelijk welzijn: stress en zelfs schade aan het brein.

Door de blanke dominantie hadden vooral zwarte vrouwen een lage dunk van zichzelf. Er was veel huiselijk geweld, en er waren veel gebroken gezinnen. Afro-Amerikanen konden in gespannen situaties als gevolg van Black Rage een afwijkend gedrag aan de dag leggen, redeneerden de twee psychiaters. De woede over hun achterstelling, waarschuwden zij, leefde niet alleen onder extremisten als de Black Panthers, maar was wijdverspreid, in de gehele zwarte gemeenschap.

Hun boek kreeg lovende recensies, maar hun conclusies waren ook omstreden en leidden tot felle discussies. Critici zeiden dat Grier en Cobbs met hun verklaring voor het geweld een vergoelijkende toon aansloegen.

De discussie duurt in feite tot de dag van vandaag voort, naar aanleiding van recente schietpartijen in steden als Missouri, New York en Baltimore waarbij jonge zwarte mannen door blanke politieagenten zijn gedood, met steevast rellen als gevolg. Volgens Griers weduwe volgde haar man deze gebeurtenissen op de voet.

De term 'Black Rage' speelde een bijzondere rol in een rechtszaak in 1994 tegen de 36-jarige Jamaicaan Colin Ferguson die in een forensentrein op Long Island zes mensen had doodgeschoten. Zijn advocaten zeiden dat hij door 'Black Rage' niet toerekeningsvatbaar was, die geestesgesteldheid was in hun ogen het gevolg van jarenlange achterstelling en discriminatie. De verdachte was het trouwens grondig oneens met zijn raadslieden. De rechters wilden evenmin van een verzachtende omstandigheid weten en veroordeelden Ferguson tot een celstraf van meer dan driehonderd jaar.

William Grier groeide op in Birmingham, in de zuidelijke staat Alabama. Als puber ondervond hij racisme aan den lijve. Zijn vader, die bij de posterijen werkte, werd op oneigenlijke gronden ontslagen; volgens William had dat alles met zijn huidskleur te maken. Het gezin verhuisde vervolgens naar de noordelijke stad Detroit.

William studeerde psychiatrie, onder meer aan de zwarte Howard University in Washington. Na zijn afstuderen vestigde hij zich als psychoanalyticus in Detroit, later in San Francisco en San Diego. Een zoon van hem is de zeker in Amerika bekende acteur en komiek David Alan Grier. William Grier overleed aan prostaatkanker.

William Henry Grier werd geboren op 7 februari 1926 in Birmingham, Alabama; hij stierf op 3 september 2015 in Carlsbad, Californië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden