De man die de Berlijnse Muur een dag te vroeg opende

Met een paar woorden luidde hij het einde van de DDR in.

Günter Schabowski bladerde in zijn paperassen, zette zijn leesbril op, overlegde heel kort met zijn buurman en liet de vraag even op zich inwerken. Wanneer, had een journalist gevraagd, gaan de nieuwe reisregels in, waardoor burgers van de DDR in principe vrij kunnen reizen? "Volgens mij", begon Schabowski aarzelend, "is dat vanaf nu. Onmiddellijk."

Deze - naar later bleek - historische woorden werden uitgesproken in de vroege avond van donderdag 9 november 1989 in de bedompte perszaal van de Oost-Duitse regering in de Mohrenstrasse in Oost-Berlijn, op luttele afstand van de Berlijnse Muur. Die ging diezelfde avond, na 28 lange jaren, open. Want dat was de impact van de woorden van Schabowski, lid van het politbureau van de DDR en regeringswoordvoerder. Tienduizenden Ossi's trokken, al dan niet met hun Trabant, naar West-Berlijn en werden daar als helden onthaald.

Schabowski doorkruiste de opzet van het politbureau. De bedoeling was dat de nieuwe reiswet pas de volgende dag bekend zou worden gemaakt. Dan was er tijd en gelegenheid geweest om de grenswachten en regionale bestuurders op de hoogte te stellen van de maatregel. Nu ging het allemaal onverhoeds en werden de grensbewakers overvallen door de grote stroom mensen die naar het westen wilden.

De gisteren overleden Schabowski heeft altijd volgehouden dat hij niet wist dat er op het nieuws een embargo van een dag zat. Hij was die donderdag niet steeds bij de vergadering van het politbureau geweest en was dus niet helemaal op de hoogte van wat er besproken was. Hij had naar beste weten op de vraag van de journalist gereageerd en absoluut niet beseft wat voor gevolgen zijn antwoord zou hebben.

Niet iedereen geloofde hem. Er waren kameraden die opzet bij Schabowski vermoedden. Hij zou met de eer hebben willen strijken. Het is hem in ieder geval gelukt de geschiedenis in te gaan als de Mauer-Öffner. Hij heeft vanaf die negende november de publiciteit niet geschuwd, hij was altijd graag bereid zijn visie op die historische gebeurtenis te geven.

Schabowski was journalist van huis uit. Hij begon eind jaren veertig bij een vakbondsblad in de DDR en kwam al snel terecht bij het partijblad Neues Deutschland. Van die krant werd hij in 1978 hoofdredacteur. Bijna gelijktijdig trad hij toe tot het centraal comité van de SED, de communistische eenheidspartij in de DDR, en later tot het politbureau. Hij was de belangrijkste partijman in de hoofdstad Oost-Berlijn en in die zin verantwoordelijk voor de dood van inwoners die bij hun vlucht naar het westen waren doodgeschoten. Eind jaren negentig werd hij daarvoor tot drie jaar cel veroordeeld. Na een jaar kreeg hij gratie.

Schabowski werkte daarna bij een regionale krant in het westen van Duitsland. Hij toonde zich uiterst kritisch over het vroegere DDR-bewind. Ook dat werd hem niet overal in dank afgenomen, hij kreeg het verwijt een verrader en hypocriet te zijn. Want had hij zelf niet als trouw partijlid veertig jaar lang geprofiteerd van dat regime, zonder een woord van kritiek te uiten? Hij ging destijds zelfs door voor iemand van de harde lijn.

Schabowski, getrouwd met een Russische tv-journaliste en vader van twee zoons, kampte de laatste jaren met zijn gezondheid. Hij kreeg een paar hartaanvallen en beroertes en verbleef in een verzorgingstehuis.

Günter Schabowski werd geboren op 4 januari 1929 in Anklam in het noordoosten van Duitsland; hij stierf op 1 november 2015 in Berlijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden