De man die bijna kampioen werd

Grootmeester David Bronstein is op 5 december overleden. Geboren op 19 februari 1924 in Bila Tserka (nabij Kiev, de hoofdstad van de Oekraïne) viel al snel zijn bijzondere talent voor het schaakspel op. Hoewel hij zich snel ontwikkelde, duurde het tot het einde van de tweede wereldoorlog eer Bronstein bij de absolute top ging behoren. Naast de goede resultaten werd hij ook een publiekslieveling door de weergaloze partijen die hij soms afleverde. Zo liet hij zich wel eens ontvallen dat hij zichzelf meer zag als een kunstenaar dan als een puntenmachine. Bronstein bleek niet wars te zijn van het gambietspel en mede door zijn grote fantasie blies hij menig stoffig variantje uit de oude doos nieuw leven in. Naast de vele tactische finesses die hij doorgaans in de stelling wist te vlechten, bedacht hij ook op het gebied van de schaakstrategie de nodige originele ideeën waarvan sommige tot op de dag van vandaag gemeengoed zijn geworden.

Een andere verdienste van Bronstein is het fantastische standaardwerk dat hij heeft nagelaten. In het toernooiboek van het kandidatentoernooi van Zürich 1953 zijn vrijwel alle partijen door hem op zeer instructieve wijze becommentarieerd. Het boek wordt nog altijd als verplichte kost aangemerkt voor ambitieuze schaakstudenten.

Het meest markante moment in zijn carrière is waarschijnlijk de tweekamp om de wereldtitel tegen Botwinnik in 1951. Met nog drie partijen te gaan ging Bronstein aan de leiding, maar hij verloor de voorlaatste partij na de hervatting. Botwinnik had niet de sterkste zet afgegeven en eigenlijk was de stelling remise, maar Bronstein ging desondanks onderuit. Na deze nederlaag moest Bronstein de laatste partij winnen om wereldkampioen te worden, maar hij kwam zelfs niet in de buurt. Zo eindigde de match gelijk waardoor Botwinnik zijn titel behield. Velen hebben gesuggereerd dat Bronstein op last van de autoriteiten geen wereldkampioen mocht worden, maar zelf heeft hij dat in de voortreffelijke biografie van Tom Fürstenberg tegengesproken. Een juweeltje is de volgende partij.

Bronstein - Ljubojevic, Petropolis izt 1973.

1. e4 Pf6 2. e5 Pd5 3. d4 d6 4. c4 Pb6 5. f4 dxe5 6. fxe5 c5?! Dit staat bekend als het Jachtspel.

7. d5 e6 8. Pc3! exd5 9. cxd5 c4 10. Pf3 Lg4 11. Dd4! Vooral niet 11. Lxc4?! wegens 11. ... Pxc4 en zwart neemt het initiatief over.

11. ... Lxf3 12. gxf3 Lb4 13. Lxc4 0-0 14. Tg1 g6 15. Lg5! De inleiding tot een torenoffer op de lange termijn.

15. ... Dc7 De juiste damezet. Slecht voor zwart is het eindspel na 15. ... Le7 16. Lxe7 Dxe7 17. Lb3 P8d7 18. f4 Dh4+ 19. Df2 Dxf2+ 20. Kxf2 en wit heeft prima winstkansen.

(zie diagram 1)

16. Lb3!? Hiermee offert Bronstein een volle toren.

16. ... Lc5 17. Df4 Lxg1 Zwart neemt de uitdaging aan, hetgeen ook na grondige analyses achteraf, terecht blijkt te zijn.

18. d6 In een partij Gheorghiu - Ljubojevic, Manilla 1973 werd nu 18. Ke2? gespeeld, dat na 18. ... Dc5! tot een snelle zege voor zwart leidde.

18. ... Dc8 (zie diagram 2)

19. Ke2?! Bronstein vond zelf dat hij verder had moeten gaan met 19. 0-0-0!

19. ... Lc5?! Zwart profiteert niet van het kleine slippertje van wit. Hij had 19. ... Dc5! moeten spelen.

20. Pe4! (zie diagram 3)

20. ... P8d7? Waarschijnlijk de beslissende fout. De andere paardzet 20. ... P6d7! had vermoedelijk tot een gelijke stelling geleid.

21. Tc1! Dc6 22. Txc5! Door dit kwaliteitsoffer krijgt wit een machtig ros op f6.

22. ... Pxc5 23. Pf6+ Kh8 Of 23. ... Kg7 maar nu zijn de dreigingen na 24. Dh4 zelfs sterker dan in de partij.

24. Dh4 Db5+ (zie diagram 4)

25. Ke3! Ljubojevic kon na de partij niet nalaten om op te merken dat wit geluk heeft dat hij met deze originele koningszet wint. Bronstein antwoordde zonder aarzelen dat het een wonder is dat alleen deze zet voor wit wint!

25. ... h5 Geen effect sorteert 25. ... Dd3+ na 26. Kf2 h5 27. Pxh5 gxh5 28. Lf6+ Kg8 29. Dg5+ en wit geeft mat.

26. Pxh5 Dxb3+ Paniek in de tent, maar ook na 26. ... Dd3+ 27. Kf2 gxh5 28. Lf6+ is het gebeurd met de zwartspeler.

27. axb3 Pd5+ 28. Kd4! Pe6+ 29. Kxd5 Pxg5 30. Pf6+ Kg7 31. Dxg5 Tfc8 32. e6 fxe6+ 33. Kxe6 Tf8 34. d7 a5 35. Pg4 Ta6+ 36. Ke5 Tf5+ 37. Dxf5 gxf5 38. d8D fxg4 39. Dd7+ Kh6 40. Dxb7 Tg6 41. f4 (1-0).

Diagram 1

Diagram 2

Diagram 3

Diagram 4

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden