De man achter Mies

Leen Timp 1921-2013

Als tv-pionier maakte hij nog programma's, en geen marktaandelen. 'Ons vak bestaat niet meer.'

Hij werd weleens meneer Bouwman genoemd, want zijn echtgenote Mies was veel bekender dan hij. Dat vond hij prima. Hij voelde zich thuis op de achtergrond. Maar achter de tv-camera was hij een sleutelfiguur in haar grote succes als de 'moeder van de Nederlandse tv'.

Allebei waren ze pioniers. Hij was een van de eerste cameramannen en vervolgens regisseur. Zij was de eerste echte tv-persoonlijkheid die Nederland kende. Samen bedachten ze programmaformules, waarvan ze de rechten zelf hielden. Ook daarmee waren ze voorlopers, al werden ze er geen miljardair mee zoals tegenwoordig.

Leen Timp kwam uit een links nest in Delft. Daar werkte zijn vader bij de gasfabriek. Hij gaf Leen als tweede naam Ferdinand, naar Ferdinand Domela Nieuwenhuis, de revolutionaire socialist. Na de mulo ging Leen naar de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag, waar hij typografie en fotografie leerde. Toen hij klaar was, hadden de Duitsers het land bezet. Om te ontkomen aan dwangarbeid in Duitse oorlogsfabrieken trok hij eerst mee met een circus dat door een Rotterdamse manegehouder was opgericht om zijn paarden uit handen van de Duitsers te houden. Later dook Leen onder in het Friese Gaasterland, waar een Joods gezin dat was gevlucht uit Bussum hem als niet-Jood opnam in een boerderijtje. In 1944 waagde Leen zich weer in Delft, waar hij voor de clandestiene Binnenlandse Strijdkrachten steels foto's maakte van historische gebouwen, voor het geval die in de strijd zouden worden verwoest.

Al in de oorlog zag hij als een van de eersten een tv-toestel. Een neef in Dordrecht had zo'n apparaat in elkaar geknutseld, waarmee soms experimentele beelden zonder geluid uit Engeland op te vangen waren.

Dat boeide hem. Om dicht bij het vuur te zitten ging hij in 1948 in Hilversum werken voor de radio van de Wereldomroep. Toen ook Nederland ging experimenteren met tv, sprak hij elke dag een langsfietsende omroepbestuurder aan om hem een kans te geven. Hij werd in 1951 één van de eerste drie tv-cameramannen, die de eerste twee jaar alle programma's van alle omroepen bedienden; een tv-avond duurde een uur of twee.

Dochter van de secretaris
In het piepkleine tv-wereldje ontmoette hij al gauw Mies Bouwman, de dochter van de secretaris van de katholieke KRO, die de eerste tv-avond van de KRO mocht presenteren. Ze werden verliefd, maar Leen was al getrouwd en had een dochter. Toen de KRO daar in 1954 lucht van kreeg, moest Mies kiezen: Leen of haar werk. Ze koos Leen en in 1955 trouwden ze. Het duurde nog jaren voor de breuk met haar katholieke familie was geheeld.

Dat was ook het begin van een tv-partnerschap. Toen ze samen eens in het Schiedams museum een lezing van de conservator bijwoonden, waren ze allebei zo gecharmeerd van die lange sliert met zijn trillende handen, dat ze besloten dat die man op tv moest. Dat was Pierre Janssen die met zijn Avro-programma 'Kunstgrepen' immens populair zou worden. Met Janssen won Timp in 1961 de eerste Nipkowschijven.

Eigenlijk vond Timp dat de Vara 'Kunstgrepen' had moeten uitzenden, als linkse omroep. "De opvoeding van de arbeidersklasse, dat paste natuurlijk helemaal bij mijn sociaal-democratische achtergrond", zei hij later.

Mies Bouwman steeg in 1962 tot ongekende populariteit na een tv-marathon van 23 uur om geld in te zamelen voor een eigen dorp voor gehandicapten bij Arnhem. Maar die roem versplinterde toen ze onder regie van Timp meedeed aan het satirische programma 'Zo is het toevallig ook nog eens een keer'. Toen ze in een parodie op tv-aanbidding een dakantenne in beeld brachten als een kruisbeeld, was het land te klein. Wegens talloze dreigementen gingen hun kinderen onder politiebegeleiding naar school.

Maar het duo kwam terug, met een razend populaire quiz zoals 'Een van de acht', een maandelijkse uitzending. Ook maken ze een praatprogramma zoals 'Mies en scène' en 'In de hoofdrol'. Ze traden nooit meer in dienst van een omroep en deden alles freelance. Zo konden ze ook rechten op hun programma's behouden. Een aardig pensioen, noemden ze dat.

Leen Timp maakte zijn laatste programma op z'n 75ste: een NCRV-serie over het nieuwe wetboek van strafrecht. Na twee van de vier uitzendingen werd het gestaakt wegens tegenvallende kijkcijfers. Een nieuw verschijnsel voor Timp: "Er waren echt andere tijden aangebroken bij de tv."

Dat werd hem nog duidelijker toen zijn zoon Joost, tv-producent, hem een moppenshow met Ron Brandsteder liet zien. Leen vond het afschuwelijk. Maar Joost zei dat marktaandeel het belangrijkste was. "Marktaandeel, ik kende het woord niet eens. Joost zei tegen mij: jij praat over een vak dat niet meer bestaat, die tijd is afgelopen, uit. Dat was een bittere pil voor me, maar hij had gelijk. Ons vak bestaat niet meer."

Leen Ferdinand Timp werd op 15 januari 1921 geboren in Delft. Hij stierf op 1 november 2013 in Elst (Utrecht).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden