Column

De man achter de mythe: Kennedy een halve eeuw later

John F Kennedy en zijn vrouw Jacqueline komen aan in Dallas, waar de president later die dag vermoord zou worden. Beeld Reuters
John F Kennedy en zijn vrouw Jacqueline komen aan in Dallas, waar de president later die dag vermoord zou worden.Beeld Reuters

Het eerste golfje aan nieuwe boeken over John F. Kennedy is alweer verschenen. Het is de voorbode van een vloed aan publicaties die in aantocht is over deze Amerikaanse president. Over ruim een maand is het namelijk een halve eeuw geleden dat hij in Dallas is vermoord.

Vlak na de moord beweerde 62% van de volwassen Amerikanen dat zij bij de presidentsverkiezingen drie jaar eerder op Kennedy hadden gestemd; in werkelijkheid had iets minder dan de helft dat gedaan. Dat was een eerste teken van de sindsdien onverminderde populariteit van JFK. De glamour-boy is tot mythe uitgegroeid.

Als gewone Amerikanen wordt gevraagd hun presidenten te rangschikken op waardering, verschijnt Kennedy steevast in de top-tien, meer dan eens zelfs op de eerste plaats. Beroepshistorici zijn iets zuiniger: in hun lijstje zweeft Kennedy tussen plaats acht en achttien (op een totaal van 44 presidenten).

Voor hen is JFK eerder een subtopper. Zelf had Kennedy met dergelijke ranglijstjes overigens niet veel op. 'No one has a right to grade a President...who has not sat in his chair, examined the mail and information that came across his desk, and learned why he made his decisions', vond hij.

Moedig
Kennedy had wel een grote belangstelling voor geschiedenis. Als senator publiceerde hij in de jaren vijftig zelfs een boek met portretten over acht van zijn voorgangers in dat ambt: Profiles in courage. Als moedig kwalificeerde hij diegenen met de karaktereigenschap om op cruciale momenten tegen de stroom van de gevestigde opinie in te gaan.

Een halve eeuw na Kennedy's dood is het ook wel mogelijk een balans van zijn presidentschap op te maken. Historici hebben duidelijk gemaakt wat destijds bijna niemand wist: de jonge, gezond en energieke ogende man was lichamelijk een wrak. Talloze kwalen en kwaaltjes plaagden Kennedy, en hij zat dan ook onder de medicijnen.

Ziektes
Als tegenwoordig over een presidentskandidaat zou uitlekken dat hij aan maar de helft van Kennedy's ziektes lijdt, is zo iemand in de verkiezingen subiet kansloos. Of dat terecht is, is vers twee. In een zwak lichaam kan immers een krachtige geest huizen.

Hoe karaktervast en moedig was Kennedy? In economisch opzicht dreef hij mee op de hoofdstroom van het keynesianisme. Hij dacht dus dat de overheid een haperende economie kon aanjagen. Kennedy kende echter zijn Keynes wel beter dan de meeste politici van zijn, en van de huidige tijd.

Keynes
Hij wist dat Keynes twee manieren aanwees waarop een economie uit het slop kon worden gehaald. De ene was de onder politici (nog altijd) veruit populairste: jaag de overheidsuitgaven op zonder daarvoor dekking te hebben. De andere paste Kennedy - toen hij werd geconfronteerd met een economische inzinking - zelf toe: verlaag de belastingen, zodat burgers meer te besteden hebben. Dat levert ook een tijdelijk tekort op, maar lastenvermindering genereert een economische groei waarmee dat tekort weer snel kan worden opgeruimd.

In de buitenlandse politiek was destijds de Sovjet-Unie Kennedy's belangrijkste tegenspeler. Na een topontmoeting in Wenen trok Sovjet-leider Chroesjtsjov de conclusie dat zijn Amerikaanse opponent een zacht ei was. Ten onrechte. Kennedy was zich zeer bewust van het gevaar van het Sovjet-communisme en voerde tegenover de andere supermacht een uitgebalanceerde politiek. Hij zorgde voor een stevige Amerikaanse defensie en aarzelde niet zijn diplomatie militair kracht bij te zetten.

Dreigementen
Zijn dreigementen met militair geweld waren echter niet loos maar en hij kreeg er concessies mee los, zoals bijvoorbeeld bleek tijdens de Cuba-crisis in 1962. Zijn voorgangers Truman en Eisenhower waren zeker ook niet voor de poes, dus wat dat betreft paste Kennedy in een patroon van krachtig optredende presidenten. De vrije wereld had het in de eerste periode van de Koude Oorlog slechter kunnen treffen.

Al met al was Kennedy niet zonder moed, maar hij ging slechts met mate tegen de stroom in. Gemeten naar zijn eigen criterium maakt dat Kennedy tot een subtopper. Toch doet Obama, net als JFK een Democraat, er verstandig aan eens wat Kennedy-biografiën tot zich nemen.

Dan kan hij leren dat het beter is zwak te lijken, maar krachtdadig te zijn als de situatie daarom vraagt in plaats van andersom, zoals onlangs bij de aanpak van Syrië. Toen blies Obama eerst (te) hoog van de toren om vervolgens de daad niet bij het woord te voegen.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de Teldersstichting, het onafhankelijk wetenschappelijk bureau ten behoeve van het liberalisme gelieerd aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden