De magie van de ruïnes van Santa Ana

De provincie Misiones in Argentinië is bekend vanwege haar watervallen. Het is óók de regio van jezuïetenmissies, u weet wel, uit 'The Mission'.

reizen Argentinië

Elke ochtend vertelt Luis Antonio Gonzalez (42) zijn vrouw Mariana (40) uitgebreid wat hij die nacht heeft gedroomd. "Mijn voorouders besteedden urenlang aan het bespreken van hun dromen. Dat heb ik toch een beetje meegekregen", zegt hij vanachter het stuur van zijn auto waarmee hij een groepje toeristen door de provincie Misiones rijdt. We zijn op weg naar San Ignacio de Mini, een oude missiepost van de jezuïeten. Gonzalez is een vriendelijke man met een bos zwart haar en een gebruinde huid. Hij stamt af van de Guaraní, een van de oorspronkelijke bevolkingsgroepen van Zuid-Amerika. Aan het begin van de zestiende eeuw waren er zo'n half miljoen Guaraní. Hiervan zijn er nog maar zevenduizend over, verspreid over Argentinië, Brazilië en Paraguay. De route leidt langs groene valleien en weggetjes van rode aarde. Langs de weg sukkelt een ezel met twee kleine kindjes op zijn rug.

Luis Gonzalez studeerde een jaar geleden af op de Guaraní-cultuur en rijdt tegenwoordig samen met zijn vrouw toeristen langs de ruïnes van de jezuïetenmissies van San Ignacio de Mini en Santa Ana. De ruïnes bevinden zich in Misiones. Deze provincie behoort tot Argentinië, maar overal proef je Brazilië: het klimaat is tropisch en de begroeiing wild. Ook culinair en cultureel is de nabijheid van Brazilië te voelen. Kijk dus niet vreemd op als je in één van de kleine dorpsbakkerijtjes de typisch Braziliaanse delicatesse Pão de Quejo, kaasbroodjes, in het schap ziet liggen.

Gonzalez vertelt over de geschiedenis van de missies. De jezuïeten vormen een katholieke orde, in 1634 opgericht door San Ignacio de Loyola. In opdracht van de Spaanse Kroon vertrokken priesters van deze orde halverwege de zestiende eeuw naar Zuid-Amerika om de inheemse bevolking te bekeren. Daar stichtten zij communes waar zij samenleefden met de Guaraní.

"De aanwezigheid van de jezuïeten in Zuid-Amerika had in eerste instantie een praktische reden", legt Gonzalez uit. "Ze moesten militaire training geven aan de Guaraní. De Portugezen probeerden constant Spaans grondgebied te veroveren, de grenzen moesten met behulp van deze Indianen worden beschermd."

Nu zijn er nog maar vijf ruïnes te zien, maar in de zeventiende eeuw telde het gebied maar liefst dertig missies, verspreid over Argentinië, Brazilië en Paraguay. Gonzalez: "Alleen in de missies waren de Guaraní veilig voor de slavendrijvers die de buurt onveilig maakten." Sinds 1983 zijn deze vijf ruïnes opgenomen in de Werelderfgoedlijst van de Unesco. San Ignacio de Mini trekt de meeste toeristen. Maar deze missie is dan ook het best gerestaureerd. Verbazingwekkend genoeg bekommerde tot 1940 niemand zich om de ruïne. Sterker nog, geregeld gebruikten buurtbewoners stenen uit de ruïnes om huizen mee te bouwen.

Het is opvallend rustig bij de ingang van de ruïnes. San Ignacio de Mini werd in 1610 opgericht door de Italiaanse jezuïeten Jose Cataldino en Simon Masceta. Hoewel het inmiddels al eeuwen geleden is dat de jezuïeten vertrokken, staan de van rode zandsteen gemaakte muren van de kerk, school en huizen nog recht overeind. Een lokale gids vertelt dat hier in de zeventiende eeuw zo'n 4500 Guaraní woonden. De missie bestond uit een kerk, een school, een werkplaats, een begraafplaats, huizen en zelfs een gevangenis. Wie benieuwd is hoe het leven van de Guaraní in de missies eruit- zag, hoeft niet alleen bij zijn fantasie te rade te gaan. De met een Oscar bekroonde film 'The Mission' is gebaseerd op deze geschiedenis. Jeremy Irons speelt de vrome jezuïet Gabriel, Robert de Niro is huurling en slavenhandelaar Rodrigo Mendoza. Speciaal voor de film werd de Braziliaanse missie São Miguel nagebouwd.

In de film wordt de missie voorgesteld als een idyllische plek waar jezuïeten en Guaraní vredig samenleven. Er wordt niet alleen gewerkt, de Guaraní leren ook lezen, schrijven en zelfs westerse instrumenten te bespelen, zoals de viool of de fluit. Volgens de gids kregen de Guaraní inderdaad de kans zich te ontwikkelen. Toch waren de jezuïetenmissies geen creatieve broedplaatsen. "Er heerste een strenge, bijna militaire structuur", aldus de gids. "Iedereen had zijn eigen taak en wie zich niet gedroeg, kreeg slaag of moest de gevangenis in." De ruïne van Santa Ana ligt een kwartiertje rijden van San Ignacio Mini.

"Je voelt hier écht magie, hè", zegt Mariana, de vrouw van Luis Gonzalez, als we met ons groepje door de grotendeels overwoekerde ruïne dwalen. Ze heeft gelijk, de tropische natuur en de grotendeels vergane stenen, maken het bijzonder. Hoewel Santa Ana minder vergaand gereconstrueerd is dan San Ignacio de Mini, is de ruïne niet minder de moeite waard. De reden dat die restauratie achterwege bleef, is praktisch. Restaureren kost veel geld en onder de grond blijven de ruïnes beter bewaard.

Wie 'The Mission' heeft gezien, zal waarschijnlijk de dramatische finale zijn bijgebleven. Op brute wijze maken de Portugezen een einde aan de missie van São Miguel. Terwijl de prachtige muziek van componist Ennio Morricone klinkt, is te zien hoe de Portugezen de missie in brand steken en de Guaraní één voor één afslachten. In de meeste missies verliep het vetrek van de jezuïeten rustiger. In 1768 sommeerde de Spaanse Kroon de jezuïeten Latijns-Amerika te verlaten. "Ze waren te eigengereid geworden", zegt Gonzalez. "Ze stelden zich steeds kritischer en onafhankelijker op. De katholieke kerk voelde zich bedreigd door hun groeiende macht."

Jammer genoeg betekende het vertrek van de jezuïeten ook het einde van de missies. De Guaraní konden zichzelf niet besturen. Ze waren gewend dat jezuïeten de leiding hadden. De missies stierven een stille dood. De Guaraní gingen op zoek naar allerlei vormen van levensonderhoud en mengden met de rest van de bevolking. Ze zijn nooit helemaal uitgestorven. Daar is Luis Gonzalez het trotse en levende bewijs van.

Jezuïetenmissies

Naar San Ignacio de Mini

De ruïnes van San Ignacio de Mini liggen op 60 km afstand van Posadas, de hoofdstad van Misiones. Met de bus ben je er vanaf Posadas binnen een uur. Vanaf San Ignacio zijn ook de ruïnes van San Loreto en Santa Ana makkelijk te bereiken. Beide ruïnes liggen op zo'n 15 kilometer vanaf San Ignacio. De entree voor de ruïnes van San Ignacio kost 25 pesos, met dit kaartje kun je vervolgens gratis de andere ruïnes in de buurt bezoeken. De Braziliaanse ruïne São Miguel is verder weg, op zo'n 350 kilometer van Posadas.

Voormalige jezuïtenmissie San Ignacio de Mini.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden