De magie van Angela Merkel

Bondskanselier Angela Merkel.Beeld ANP

Duitsland doet het prima op dit moment, economisch en politiek. Veel daarvan is te danken aan haar voorganger Schröder, maar Merkel plukt nu terecht de vruchten.

Angela Merkel heeft nooit verlegen gezeten om kritiek. Vanaf de eerste dag van haar bondskanselierschap stonden critici in binnen- en buitenland klaar om haar beleid te kraken. Vielen critici tijdens haar eerste termijn vooral over de moeizame verhouding met coalitiepartner SPD - waardoor het beleid, dat er wel degelijk was, nauwelijks lijn leek te hebben -, tijdens haar tweede termijn werd haar Europapolitiek onder vuur genomen.

Merkel zou te afwachtend zijn en te weinig tot stand brengen. Ze zou haar oor te veel laten hangen naar de kiezer; samen met haar Franse collega Sarkozy zou ze verlamd naar de eigen achterban kijken om maar geen slecht nieuws te hoeven brengen. Zelfs haar politieke leermeester Helmut Kohl viel haar af: ze zou de mede door hem moeizaam opgebouwde Europese Unie kapotmaken.

Het merkwaardige is dat Merkel, in weerwil van de karrevracht aan kritiek, het bij de kiezer altijd goed heeft gedaan. Alleen tijdens het hoogtepunt van de crisis vorig jaar leek haar populariteit een deuk op te lopen. Merkel is populairder dan haar partij, hetgeen haar een stevige machtspositie verschaft. Ze heeft ook veel stille bewonderaars, vaak uit onverwachte hoek, in binnen- en buitenland, die heimelijk voor hun sympathie uitkomen. Zo noemt de bepaald niet als christen-democraat bekendstaande NRC-recensente Elsbeth Etty Merkel de verpersoonlijking van het naoorlogse wonder van de Bondsrepubliek. "Tegenwoordig is Duitsland een bastion van Europese solidariteit."

En historicus Maarten van Rossem prijst haar om haar vastberadenheid: "Merkel weet precies wat ze doet. Ze laat zich niet opjagen door het geroezemoes of de financiële markten, die willen dat alle problemen met de euro vandaag nog worden opgelost."

Merkel heeft haar populariteit inderdaad mede te danken aan de koppigheid waarmee ze haar beleid doorzet. Als relatieve buitenstaander in haar partij - kind van een protestantse dominee, afkomstig uit de DDR, natuurkundige, vrouw - is ze altijd onderschat. Die onderschatting heeft ze tot op de dag van vandaag weten uit te spelen in de nationale en internationale politiek.

Ze is geen bevlogen politicus die de bevolking op sleeptouw neemt, maar een pragmatische crisismanager met een enorme dossierkennis, die geduldig wacht op het beste moment om haar standpunt in te brengen. Tijdens de kredietcrisis liep niet alles even goed. Het een-tweetje met Nicolas Sarkozy over de 'vrijwillige' bijdrage van banken aan de Griekse schuldsanering, was niet in alle opzichten even gelukkig. Maar de vraag is of andere keuzes wel de toets der kritiek hadden doorstaan. Bij deze crisis hangt zoveel met elkaar samen dat ook veel critici het overzicht zijn kwijtgeraakt.

Merkel heeft met haar afwachtende houding veel voor elkaar gekregen. Juist door de hand op de knip te houden heeft ze structurele hervormingen in Zuid-Europa weten af te dwingen. Door haar politieke lot zo demonstratief te verbinden aan de euro, nam ze grote risico's. Gaat het economisch gezien alsnog mis - en die kans is nog steeds reëel - dan krijgt Duitsland geheid de schuld in de schoenen geschoven. Gaat het goed, dan wordt ze zonder veel moeite herkozen. Vooralsnog lijkt het laatste het geval. Zelfs de SPD houdt hier al rekening mee, huiverig als de partij is om één politieke leider aan te wijzen, die een gerede kans loopt voortijdig te worden afgebrand.

De vooruitzichten in eigen land zijn rooskleurig. Volkswagen heeft in 2011 records gebroken; het begrotingstekort is teruggebracht tot één procent en de pensioenen gaan met ruim twee procent omhoog. Hoewel de basis voor de economische groei niet door haar regering is gelegd maar door die van haar voorganger Gerhard Schröder, verdient Merkel nu wel de credits.

Schröders versobering van de verzorgingsstaat heeft in hoge mate bijgedragen aan het huidige economische succes. Merkels inzet op onderwijs en innovatie, kinderopvang, hervorming van de gezondheidszorg en energiezekerheid heeft zeker bijgedragen aan het vertrouwen van de kiezer. Maar zij heeft vooral aan populariteit gewonnen door haar halsstarrige Europabeleid, soms lijnrecht tegen de adviezen van economen, het IMF en de VS in. Dat werpt nu toch zijn vruchten af.

Ook Nederland zal moeten wennen aan de nieuwe wind in Europa. Binnen- en buitenlands beleid zijn steeds meer met elkaar verweven geraakt. De Nederlandse regering loopt de kans te worden teruggefloten op het terrein van de overheidsfinanciën, het migratiebeleid en niet te vergeten het milieubeleid (Hedwigepolder). Op diverse dossiers zal zij bakzeil halen; de spannende vraag is hoe zij dit aan de eigen bevolking zal verkopen.

En als het gaat om structurele hervormingen en een toekomstgericht beleid, rekening houdend met een krimpende beroepsbevolking, concurrentie van nieuwe opkomende economieën en energieschaarste, kan de Nederlandse regering nog wel wat leren van onze oosterburen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden