De macht van een kennismakelaar

(\N) Beeld
(\N)

Google zet volledige bibliotheekcollecties woord voor woord op Google Books. Voor morgen tien uur moeten uitgevers laten weten of ze daarvan gediend zijn. Vandaag al praat de EU over de kwestie.

Sofie Cerutti

Sinds 2004 scant Google boeken en zet ze integraal op internet. Het bedrijf begon met de titels van een aantal Amerikaanse bibliotheken, van Michigan en Harvard bijvoorbeeld. Het zijn er miljoenen, oude en recente, in elk vakgebied, in alle mogelijke talen. Er zijn ook Nederlandse boeken bij. In 2007 zijn alle rechtenvrije boeken uit de bibliotheek van Gent gescand, de eerste Europese instelling die meedeed.

De auteurs van die boeken en hun uitgeverijen werd niets gevraagd. In 2005 begonnen de Authors Guild en de organisatie van uitgevers in de Verenigde Staten een rechtszaak tegen Google. Natuurlijk wordt zoiets een slepende procedure, die jaren duurt en miljoenen kost aan advocaten.

In oktober 2008 deed Google een schikkingsvoorstel. Dat werd gezien als een doorbraak in de complexe auteursrechtensituatie in het digitale tijdperk. Google erkende het auteursrecht , zegde toe geld uit te keren over al gescande boeken en bood rechthebbenden wereldwijd gelegenheid om al dan niet deel te nemen. De schikking, de Google Books Settlement, ligt nu bij het gerechtshof van New York. Uitspraak 7 oktober.

Wat betekent die Amerikaanse uitspraak voor Nederlandse auteurs en uitgevers? „Dat is niet helemaal duidelijk”, zegt hoogleraar informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam Bernt Hugenholtz.

„Een van de ingewikkelde kwesties van deze deal is dat het een Amerikaanse juridische procedure is, volgens een systeem (de class action) dat in Nederland niet bestaat. Er wordt een schikking met een kleine groep getroffen – de Amerikaanse auteurs en uitgevers – die van toepassing is op iedereen. Als een Nederlandse uitgever nu niks van zich laat horen, geldt de schikking voor diens uitgaven. Of dat ook betekent dat gescande Nederlandse boeken straks ook voor internetgebruikers buiten de VS onbeperkt beschikbaar zijn, is niet duidelijk. Ik vermoed van niet; maar het voorstel is daar heel vaag over.”

Uiterlijk morgen kunnen uitgevers en schrijvers wereldwijd kenbaar maken of ze al dan niet mee willen werken aan Google Books. Er zijn drie mogelijkheden: opt out (zich helemaal terugtrekken), opt in (aangeven welke boeken ze in de database willen laten opnemen en onder welke voorwaarden) of helemaal niets doen en zich onderwerpen aan de uitspraak van 7 oktober.

Het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) is niet te spreken over de manier waarop Google werkt: eerst scannen en daarna een regeling treffen. „De schikking stelt Nederlandse uitgevers en auteurs voor een voldongen feit”, schrijft het NUV in een verklaring. „Zij zijn geen partij, maar worden door deze schikkingsovereenkomst wel geraakt.”

Dat uitgevers zelf bezwaar moeten maken of hun boeken terugtrekken is de omgekeerde wereld, vindt het NUV. Google had vooraf toestemming moeten vragen. Bovendien is de database ingewikkeld, zodat uitgevers er veel werk aan hebben. De bond heeft zijn leden geadviseerd bezwaar aan te tekenen en een voorbeeldbezwaarschrift opgesteld.

Maar niet elke uitgever heeft bezwaren. „Wat ons betreft komen al onze uitgaven in Google Books”, zegt directeur van Amsterdam University Press Martin Voigt. „Een aantal van onze titels is al gescand. Daarvoor krijgen we nu achteraf een bedrag. Alle andere boeken waarover wij rechten hebben, hebben wij aangemeld bij Google Books. Bij elkaar 1823 titels.”

Ook voor auteurs hoeft verspreiding via Google Books niet ongunstig te zijn. „Het gaat voor het overgrote deel om wetenschappelijke publicaties”, zegt Hugenholtz. „Wetenschappers hebben er over het algemeen belang bij dat hun boek breed beschikbaar is.”

Directeur van de Koninklijke Bibliotheek Bas Savenije vindt dat kennis die met publiek geld is vergaard, publiek toegankelijk moet zijn. Als een private partij daar een rol in kan spelen, graag; onder bepaalde voorwaarden. „Wij hebben op het eerste gezicht hetzelfde doel als Google: het beschikbaar stellen van informatie. Maar als de toegang tot kennis volledig in handen komt van een private onderneming, die daar nu of op termijn geld voor kan vragen, is dat riskant. Bovendien moet de conservering goed geregeld zijn en de privacy: daar zijn ze nu nog zeer onduidelijk over.”

Europa is op dit moment geen partij in de procedure tegen Google. Maar de verwachting is dat het bedrijf, na de schikking, zal onderhandelen met Europese rechtenorganisaties.

Vandaag houdt de Europese Commissie een hoorzitting over de kwestie. Eurocommissaris voor informatiemaatschappij en media, Viviane Reding, liet al eerder weten voorstander te zijn van samenwerking met Google. Het bedrijf kan sneller, beter en goedkoper digitaliseren dan nationale overheden. Voorwaarde zou moeten zijn dat de digitale kopie breed beschikbaar is; bijvoorbeeld via nationale bibliotheken.

Voor de consument is Google Books voorlopig een geweldige tool, die waarschijnlijk alleen maar beter wordt, zolang die niet achter Googles voorwaarden verdwijnt.

Hugenholtz: „Zeker voor wetenschappers is het fantastisch. Ik maak er zelf al heel lang gebruik van. Maar het punt is dat alle wetenschappelijke literatuur voorwerp wordt van een reusachtige uitgeefdeal. En het is de vraag of je dat moet willen.”

Het Nederlands Uitgeversverbond vindt dat Google Books uitgevers voor een voldongen feit stelt: eerst scannen en dan een regeling treffen. (FOTO MARK KOHN) Beeld
Het Nederlands Uitgeversverbond vindt dat Google Books uitgevers voor een voldongen feit stelt: eerst scannen en dan een regeling treffen. (FOTO MARK KOHN)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden