De machowereld van de festivals

Bewustwording | Terwijl op festivalweides mannen en vrouwen in min of meer gelijke mate door elkaar hobbelen, is de sekseverdeling op de podia een stuk minder in balans. Hoe kan dat? En kan het anders?

De Britse krant The Guardian luidde het festivalseizoen van 2015 in met een veelzeggend plaatje. We zien Florence Welch, Beyoncé en Taylor Swift tegen een achtergrond van Britse festivalposters, waarop de namen van de acts waarin niet minimaal één vrouw speelt zijn uitgegumd. Het is een angstvallig kale wand: grofweg tachtig procent van het programma is verdwenen.

In Nederland is de situatie vergelijkbaar, weet Bertus de Blaauw. Hij is als boeker bij concertorganisator Mojo medeverantwoordelijk voor het programma van onder meer de weekendfestivals Lowlands, Down The Rabbit Hole en Pinkpop, dat komend weekend plaatsvindt. Daar staat bij respectievelijk 24, 17 en 21 procent van de acts ten minste één vrouw op het podium.

"We zijn ons bewust van de verdeling. Het onderwerp komt op vergaderingen ter sprake, maar we streven geen fifty-fifty na. Het gaat erom dat we een relevante afspiegeling laten zien van wat er leeft in de muziekwereld. Bovendien is Mojo een commerciële organisatie; er moeten kaarten worden verkocht."

Op de belangrijkste momenten is de verdeling het meest uit balans. Sinds bassiste Ginger Sling van Smashing Pumpkins in 2007 zagen we enkel mannen bij de dagafsluiting van Pinkpop.

De Blaauw: "Het is niet zo dat we uit een bak van driehonderd artiesten kunnen kiezen. Weinig acts kunnen de afsluitende spot aan. De grootste artiest van dit moment, Adele, zouden we dolgraag willen hebben, net als Beyoncé. Helaas spelen zij niet of nauwelijks op festivals. Daar kunnen wij niets aan veranderen. In het middensegment liggen de verhoudingen anders. Bands als Savages en Warpaint (beide honderd procent vrouw, red.) zijn artistiek zeer interessant. Elk genre heeft zijn eigen specifieke kenmerken, ook qua sekseverhouding. De dj-wereld is misschien wel het fascinerendste voorbeeld. Hoeveel grote vrouwelijke dj's ken je? Of kijk naar hiphop. Dat is een machowereld. Ik kan me voorstellen dat dat voor vrouwen een barrière vormt."

De term 'machowereld' is op de hele muziekindustrie van toepassing. Programmeurs, journalisten, labelbazen, het zijn voornamelijk mannen. Vrouwen zie je vooral terug als perspromotors en in ondersteunende functies.

Lisa de Jongh van Amsterdam Woods is een van de weinige vrouwelijke programmeurs in Nederland. Net als De Blaauw houdt zij niet specifiek rekening met man-vrouwverdeling op haar festival.

"Je zoekt uiteraard naar balans, maar dat gaat verder dan geslacht. Ik kijk naar genres, naar binnen- en buitenland; het totaalplaatje moet kloppen. Uiteindelijk staat kwaliteit bovenaan. Het kan fris zijn om een vrouwelijke singer-songwriter op een bepaalde plek neer te zetten, maar haar vrouw-zijn is geen reden om dat wel of niet te doen."

Op moment van schrijven zit in 78 procent van de acts op Amsterdam Woods geen enkele vrouw. Stel dat je fifty-fifty na zou streven, zou dat lukken?

"Dat vraag ik me af. Het aanbod bestaat grotendeels uit mannen. Als je een actueel programma wil neerzetten en voldoende bezoekers wil trekken, ga je het zwaar krijgen."

Hoewel ze het niet met cijfers kan onderbouwen, heeft De Jongh het idee dat er een verschuiving gaande is. Op talentendagen als de Muzikantendag en bij muziekwedstrijden spot ze steeds meer vrouwen, een observatie die De Blaauw onderschrijft. Dat zou je het eerst terug moeten zien op showcasefestival Noorderslag. De score van januari? Tachtig procent van de acts bestond enkel uit mannen.

"Het is onze taak om de muziekindustrie te tonen wat er aan de hand is in Nederland", zegt Peter Sikkema, festivalmanager van Eurosonic Noorderslag. "Dat betekent per definitie dat we geen rekening houden met geslacht. Als minder vrouwen zich in de kijker spelen, zie je dat terug op ons festival. Andersom geldt dat natuurlijk ook. Een aantal jaren geleden had je veel gothic rock met vrouwelijke vocalen. Whitin Temptation, After Forever, Epica, ze stonden allemaal op Noorderslag."

Blinde vlek?

Een goede show op Noorderslag kan bepalend zijn voor een doorbraak. Je kunt ook redeneren: we zetten meer vrouwen neer, dan zie je dat vanzelf terug in het festivalseizoen.

Sikkema: "Je geeft acts pas een plek als het verhaal klopt. Als ze een label hebben, goede pers, noem maar op. Het zijn zelden of nooit acts die rechtstreeks uit het oefenhok komen. Natuurlijk gaan we bij onszelf te rade: hebben we geen blinde vlek? Volgens mij hebben we weinig belangrijke acts gemist."

Het Nederlandse Amber Arcades stond dit jaar op Noorderslag. De band kreeg lovende recensies, maar veel festivalboekingen leverde het tot nu toe niet op. "Ik vind het lastig om hierover te praten", vertelt zangeres Annelotte de Graaf. "Je komt snel verbitterd over. Ik wil niet beweren dat ik weinig boekingen heb omdat ik een vrouw ben. Dat kan met heel veel factoren te maken hebben, bijvoorbeeld dat het album nog niet uit is. In Engeland zijn we vaak geboekt, terwijl de sekseverhoudingen daar niet minder scheef liggen dan hier. Waarom vrouwelijke acts minder geboekt worden? Ik weet het niet. Dat er geen aanbod is, geloof ik niet. In het middensegment is genoeg te vinden. Smaak is geen sterk argument. Die wordt gevormd door wat je hoort, wat je op festivals ziet en in media leest; het is een vicieuze cirkel. De kern van het probleem ligt volgens mij dieper. Het heeft met opvoeding te maken, met de maatschappij. Meisjes zien muziek minder snel als een mogelijke carrière. Voorbeelden van seksisme liggen voor het oprapen. In een concertrecensie op VPRO's 3voor12 werd geconstateerd dat een vrouwelijke bassist geen bh droeg. Er valt nog veel te winnen."

Ook Wiegertje Postma, samensteller van de bundel 'Vrouwen schrijven niet met hun tieten' over hedendaags seksisme, meent dat het probleem dieper ligt. "Festivals staan aan het eind van de keten; daar is het zichtbaar. Uit commercieel oogpunt snap ik dat ze doen wat ze doen."

Waar ligt dan de oplossing? "Bewustwording is belangrijk. Het is goed dat hierover geschreven wordt, zodat het taboe verdwijnt. Ik vind het dapper van Annelotte dat ze aan dit artikel meewerkt. Je komt al snel als zeurtrut bekend te staan. Natuurlijk is dit niet iets wat we in een jaartje goed kunnen maken. Het begint al bij muziekeducatie. Wil je meer aanbod, dan moet je meisjes betere kansen geven, bijvoorbeeld via mentorprogramma's. Verder zit het in kleine dingen. Ik weet van boekingskantoor Lexicon dat ze bewust vrouwen op hun Facebook-streamer afbeelden; niet dat clichébeeld van vier of vijf bleke jochies met moeilijk haar. Zoiets kan bijdragen aan de oplossing. Niks doen is hoe dan ook geen optie. Dat heeft de geschiedenis ons wel geleerd. Elke vorm van emancipatie is met enig forceren gepaard gegaan."

Rapper Willie Wartaal van de viermansformatie De Jeugd van Tegenwoordig, op Pinkpop van vorig jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden