De machinist als bijrijder van de robot

De proef op rangeerterrein Kijfhoek in Zwijndrecht. Beeld Stefan Verkerk

De zelfsturende trein komt eraan op het Nederlandse spoor. Eerst bij het goederenvervoer, later gaan ook passagierstreinen zelfstandig rijden. De machinist blijft er nu nog even bij.

Als auto’s zelfstandig kunnen rijden, dan moeten treinen dat zeker kunnen. Een locomotief op een vast railtraject ontmoet immers onderweg minder obstakels dan een auto op het wegennet.

Toch drukte minister Van Nieuwenhuizen van infrastructuur pas gisteren op de knop voor de eerste proefrit met een deels autonoom rijdende goederentrein. ‘Metrosystemen en luchthavenshuttles zijn hier al erg ver mee. Conventioneel spoor loopt achter. Die achterstand willen we inhalen’, stelt spoorbeheerder ProRail.

Proefrit

Pier Eringa, president-directeur van ProRail, weet ook niet precies waarom je meer over zelfrijdende auto’s hoort dan over autonoom denderende treinen: “Kennelijk moet je trekkers en sleurders hebben die ermee beginnen.”

Die trekkers en sleurders zijn er nu. Met ProRail voorop, gevolgd door treinfabrikant Alstom, onderzoeksorganisatie TNO en vervoerder RRF. Het doel: Nederland zo snel mogelijk aan de zelfrijdende trein krijgen. Te beginnen met het goederenvervoer, omdat die treinen op eenvoudiger trajecten rijden met minder stops dan de bekende sprinters en dubbeldekkers voor personenvervoer. Rangeerterreinen en afgesloten stukken spoor, zoals de HSL, lenen zich het beste voor autonome beproevingen.

Het was dan ook een goederentrein met de minister, Eringa en twee machinisten aan boord die gisteren voor de eerste autonome proefrit vertrok vanaf rangeerterrein Kijfhoek in Zwijndrecht, waar ook de Betuwelijn loopt. Die goederenlijn verwerkt jaarlijks 20.000 containertreinen om spullen vanuit de Rotterdamse haven richting Duitsland te krijgen. De locomotieven die de wagons trekken, zullen op termijn voor een deel autonoom sturen. Het gaat in eerste instantie om het spoor tussen Rotterdam Waalhaven en het Gelderse Valburg, waar een containeruitwisselpunt komt.

Autonoom sporen

Het grote robotbrein achter deze nieuwe manier van rijden is het veiligheidssysteem ATO ( Automatic Train Operation). Dat wordt daarbij geholpen door camera’s en sensoren die op de locomotief zijn geplaatst. Met de bestaande en voor het eerst in Europa op deze manier toegepaste techniek is het mogelijk treinen op verschillende niveaus van zelfstandigheid het spoor op te sturen. Het hoogste niveau van autonoom sporen is als er geen mens meer aan te pas hoeft te komen om een trein te laten rijden. Daar is ProRail nog lang niet. Machinisten blijven voorlopig nodig, verzekert Pier Eringa van ProRail: “Die worden met dit systeem, net als piloten in een vliegtuig, maximaal ondersteund in de cabine. Het is dus niet in plaats van, maar ernaast.”

Vakbond FNV is er niet gerust op. “Desnoods roepen wij alle machinisten van Nederland op om deze testen te blokkeren”, zei vakbondsbestuurder Henri Janssen al, toen de proeven op de Betuweroute werden aangekondigd. Volgens Eringa zal de machinist slechts een andere rol krijgen, als een soort bijrijder van de robot. “Beroepen veranderen nu eenmaal. Wilt u een operatie door een chirurg of een robot? Die vraag komt ook dichtbij. Wij willen dit en wij zullen ook wel moeten.”

Punctueler

Als de testen buiten op het goederenspoor slagen – maar ook binnen, met computersimulaties – wil ProRail zo snel mogelijk deels autonoom rijdende treinen in het personenvervoer op de rails krijgen, met ook andere systemen dan ATO. Met vervoerder Arriva worden al tests gedaan met passagierstreinen op het traject Groningen-Zuidhorn. De spoorbeheerder verwacht dat de grote stedelijke verbindingen in 2030 tot 40 procent meer reizigers krijgen te verwerken. Dus zijn meer treinen nodig, die punctueler, korter achter elkaar, veiliger en zuiniger rijden.

“Wij zullen al die mensen toch moeten vervoeren. En op een duurzame manier”, zei Chris Verstegen, hoofd innovatie bij ProRail. Volgens treinenbouwer Alstom kan een zelfrijdende trein op intercity-trajecten 15 procent energie besparen en op sprinterlijnen 45 procent.

Lees ook:

TomToms nieuwe speerpunt: de zelfrijdende auto

Zelfrijdende auto’s zijn de toekomst voor kaartenmaker TomTom. Willem Strijbosch, hoofd autonoom rijden leidt deze ontwikkeling.

De Hollandse binnenvaart zoeft straks op batterijen

Er moeten nog laadpunten komen. Maar als die er zijn, kunnen de eerste containerschepen volgend jaar al op elektriciteit over de rivieren varen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden