De maatschappelijke impact van wetenschappelijk onderzoek is lastig te meten

null Beeld ANP
Beeld ANP

Hoe meet je de maatschappelijke impact van wetenschappelijk onderzoek? Dat is moeilijk, zegt de KNAW.

Een overheid die wetenschappelijk onderzoek financiert zou graag precies meten wat dat onderzoek de samenleving gaat opleveren. Maar dat valt niet te meten, zegt de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW). Je kunt hooguit achteraf zien wat wetenschap voor economie en samenleving heeft gedaan.

Wél kun je zeggen welke factoren de vrucht van wetenschappelijk onderzoek maximaliseren. Richt daar de aandacht op. Dat is de kern van een advies dat de KNAW vandaag uitbrengt op verzoek van het kabinet.

Missiegedreven onderzoek

Een deel van het wetenschapsbudget van de overheid gaat naar de beste onderzoeksvoorstellen en de beste wetenschappers. Een groeiend deel is bestemd voor 'missiegedreven' onderzoek. Dat moet bijdragen aan de overgang naar een duurzame energievoorziening bijvoorbeeld, of aan een gezonde oude dag.

"Vergelijk het met de deltawerken", zegt de Eindhovense hoogleraar Richard van de Sanden. "Dat was een missiegedreven project. Maar als je aan het begin had gevraagd om de business case was iedereen in lachen uitgebarsten. Het ging om de missie - het beschermen van Zeeland tegen het water - niet om een business case. Maatschappelijke impact gaat niet alleen over economische kosten en baten. Maar die maatschappelijke impact is voor zulke missiegedreven onderzoeksprojecten cruciaal. Hij zou in de beoordeling van voorstellen net zo zwaar moeten wegen als wetenschappelijke excellentie."

Van de Sanden leidde de KNAW-commissie. "We zijn een beetje doorgeschoten, alsof ieder projectvoorstel een paragraaf moet bevatten over maatschappelijke impact. Voor sommige voorstellen moet je dat helemaal niet willen. Bovendien leidt het tot berekenend gedrag van de indiener, die iets moois bedenkt om de subsidie binnen te halen."

In de stille studeerkamer denken over de maatschappelijke vrucht van een project werkt niet, zegt Van de Sanden. Het vergt samenwerking met de gebruikers van de kennis die wordt ontwikkeld. Dus je moet een goed netwerk hebben, waar die gebruikers ook inzitten. Dat is al traditie in toegepast technologisch onderzoek, maar ook de taalwetenschapper of historicus moet zo'n netwerk hebben, zegt Van de Sanden, tenminste als hij deelneemt in een missiegedreven onderzoeksprogramma.

Je kunt van iemand die een projectvoorstel indient niet eisen dat die precies voorspelt wat de economische en maatschappelijke vrucht zal zijn, zegt de KNAW. Maar je kunt wel vragen wat hij of zij gaat doen om die vrucht zo groot mogelijk te maken.

Daarnaast zou de overheid onderzoek moeten stimuleren naar de vraag hoe die vrucht eigenlijk groeit. Daarover is nog weinig bekend, onder meer doordat die economische en maatschappelijke vruchten heel divers zijn, en vaak tijd nodig hebben om te rijpen.

Van de Sanden: "Een van de grootste vruchten van Nederlandse wetenschap is ASML (wereldleider in apparatuur voor de chipsindustrie, red.). Die onderneming is voortgekomen uit onderzoek van Philips. Dat is een ontwikkelingstraject geweest van 25 jaar."

Lees ook:

Waarom zijn niet alle wetenschappelijke artikelen gratis te lezen?

Het zou mooi zijn als de kennis die wetenschappers genereren voor iedereen gratis beschikbaar zou zijn. Maar zo eenvoudig is het niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden