De Maas gaat zijn eigen gang

Het Baanbrekerpad is nieuw en dus valt er hier en daar best iets te verbeteren. Maar de route langs oude en nieuwe beddingen van de Maas is veelbelovend.

Een rivier is een levensader, maar kan ook een levensgevaarlijke waterwolf zijn. Leverancier van inkomsten én vermaak. Verbindingsweg én barrière. En soms hebben rivieren ook een sterke invloed op de godsdienstige samenstelling van de bevolking op de wal.

Zo is het niet de schuld van 'mijnheer pastoor' dat de bevolking van de meeste dorpen in de Bommelerwaard de protestantse godsdienst aanhangen, terwijl Ammerzoden daar midden tussen grotendeels katholieke inwoners telt. Dat ligt in de eerste plaats aan de Maas. Die stroomt nu met haastige spoed van oost naar west onder Ammerzoden door, maar deed dat tot ver in de Middeleeuwen in een grote boog noordelijk om Ammerzoden heen. Daar loopt nu de Meersloot, een restgeul van wat ooit de meanderende Maas was. Dat stromen ging destijds steeds moeizamer en uiteindelijk slibde de kronkel in de geul (de Ammer) dicht. De handel met Den Bosch leed daar grote schade van. Uiteindelijk werd de loop van de rivier verlegd. Zo kwam Ammerzoden aan de andere kant van de Maas te liggen - in protestants gebied. Het dorp is wel heel lang georiënteerd gebleven op Brabant. Het viert als altijd hartstochtelijk carnaval, boeren hebben soms nog land aan de andere kant van de Maas en kerkelijk is het dorp aan de rivier katholiek bij uitstek.

De invloed van de Maas is merkbaar tot in de verre omtrek, zoals we ook zien tijdens de wandeling over het Baanbrekerpad. De dynamiek van de rivier is overal voelbaar en zichtbaar, al bij het Veerhuis van Well, dat een weids en prachtig uitzicht biedt over de Maas. Het veerhuis dankt zijn bestaan aan de stroom die haar bedding in de winter van 1474-1475 eigenzinnig verlegde. De pachtboeren moesten hier oversteken om hun landerijen te bereiken. Kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog was het gedaan met het pontveer, 't Wellse Veerhuis is tegenwoordig een restaurant.

We volgen de Wellsedijk en zien de vroegere bedding van de Maas nog terug in het landschap. Als we de Bergse Maasdijk gepasseerd zijn, raken we gelukkig verlost van het autoverkeer dat op het smalle asfalt altijd haast schijnt te hebben. We mogen nu onderaan de dijk lopen, vlak langs een voormalige streng van de Maas. Een curieus verschijnsel in de uiterwaarden vormen de buitendijkse 'spekdammen', die op vaste afstanden van elkaar en haaks op de dijk zijn aangelegd om het proces van aanslibbing te bevorderen. De techniek is al vele eeuwen toegepast. Nu scharrelen er schapen over de spekdammen, die in opperste verbazing het al even curieuze verschijnsel wandelaar volgen.

Bij Wellseind kruist het pad de oude rivierdijk en daalt af langs het gemaal De Baanbreker, de naamgever van deze wandeling. Het bouwwerk uit 1950 moet het overtollige water uit sloten en vaarten wegspoelen, zodat het achterliggende polderland niet te nat en niet te droog wordt. Voor de wandelaar is dat een wankel evenwicht, want het vele hemelwater en de overvloed aan sneeuw hebben de voetpaden bepaald niet gespaard. En als je van een aanwonende grondeigenaar ook nog niet over zijn grasland mag lopen maar moet balanceren op de rand van een grof geploegd bouwland en een steile slootkant, beleef je zelfs een beetje avontuur.

Het Baanbrekerpad is pas opengesteld en heeft nog wat last van kinderziektes. Tussen de oude Maasdijk en de Meersloot is nog te veel asfalt en daardoor ook te veel autoverkeer. De bermen brengen nog niet overal uitkomst. Maar na de buurtschap Wordragen, waar huizen op hogere gronden langs de vroegere Maas zijn gebouwd, komt kasteel Ammersoyen in beeld en dat juweeltje uit 1325 doet alle 'ongemak' vergeten. Bovendien is het slot open, brandt de kachel en is de thee warm.

De laatste baron verkocht zijn kasteel in 1873 aan de rooms-katholieke parochie waarna het korte tijd later overging naar de orde der Clarissen die er in kloosterverband verbleven. In de Tweede Wereldoorlog werd het monumentale bouwwerk zwaar getroffen door geschut en namen de nonnen na de bevrijding als de wiedeweerga de wijk. Sindsdien was Ammersoyen onder meer jongensschool, fabriek van stofzuigers en wasmachines en gemeentehuis. Nu zwaait de stichting Vrienden van de Geldersche Kasteelen de scepter, worden er rondleidingen gehouden en kinderfeestjes georganiseerd en kun je er trouwen. Mooie verhalen vertelt de gids, over de indrukwekkende ridderzaal, de meters dikke muren, de bewoners en de plonspleeën (bij gebruik rekening houden met de windrichting!).

Tegenover het kasteel staat de Ruïnekerk die nog ouder zou moeten zijn dan het slot zelf en lange tijd een pelgrimsoord was voor katholieke gelovigen. Nu huist er de piepkleine protestantse gemeenschap die zich het gebouw toeëigende na de Reformatie. Een deel van de kerk is nu weer mooi opgeknapt.

De laatste kilometers worden we getrakteerd op een wandeling over de oever van de Maas, het hoogtepunt van de route. We zien hoe de rivier zich langs de oever schuurt, waar de basaltblokken zijn verwijderd om een natuurlijker aanzien te geven. Nu heeft de kracht van het water vrij spel. Op de Maas varen schepen ons met grote vaart voorbij richting Gorinchem of zwoegen zich stroomopwaarts naar het oosten. Machtig zoals de Maas hier in beweging is.

Baanbrekerpad

langs de Maas
Het Baanbrekerpad is sinds 19 oktober 2012 open als eerste klompenpad in de Bommelerwaard. De wandelroute (10 km, in te korten tot 6,5 km) voert door agrarisch landschap, deels over boerenpaadjes en langs oude boerderijen. Klompenpaden worden door provinciale landschappen ontwikkeld en daarna vooral door vrijwilligers onderhouden. In Gelderland en Utrecht zijn ruim 40 klompenpaden aangelegd. www.klompenpaden.nl.

Route
Begin- en eindpunt is 't Wellse Veerhuis, Wellsedijk 29 in Well (parkeermogelijkheid). Bus 166 vanaf NS-station 's-Hertogenbosch stopt vlakbij in de Dorpsstraat. De routebeschrijving is voor euro 1,50 verkrijgbaar bij 't Wellse Veerhuis, Kasteel Ammersoyen en VVV's in de regio. De route is in beide richtingen oranje gemarkeerd in de vorm van een klomp. Zorg voor stevig schoeisel. Horeca onderweg: 't Wellse Veerhuis, kasteel Ammersoyen.

Kasteel Ammersoyen
Kasteel Ammersoyen in Ammerzoden is dagelijks (behalve maandag) open van 11-17 uur, in het weekeinde van 13-17 uur; 's winters op woensdag en zondag. Laatste rondleiding 16 uur. ammersoyen@mooigelderland.nl.

Toegankelijkheid
Honden zijn verboden op particuliere delen van het Klompenpad, om verstoring van het vee en het wild te voorkomen. Vanwege de onverharde stukken is het Klompenpad niet geschikt voor kinderwagens of rolstoelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden