Review

De maan is geen witte nachtvis

ARNHEM - Regisseur Albert Hoex zag dat de eerste verdieping van het Arnhemse neo-gothische postkantoor leeg stond en had subiet de locatie voor zijn muziektheatervoorstelling gevonden: een façade van vijftien kloeke raamkozijnen naast elkaar, waarachter zijn vijftien acteurs er op los zouden spelen. De directie van het postkantoor was enthousiast, de gemeente Arnhem werkte mee - de voorstelling kon beginnen.

Maar ter elfder ure verbrak de PTT-directie in Den Haag het contract: een theatervoorstelling die 'Liefdesportretten' heet zou strijdig zijn met het imago van de PTT. Hoex vat het minder omfloerst samen: “Ze waren bang dat het schunnig zou worden.”

Tien minuten van het postkantoor vandaan vond Hoex zijn tweede, waarschijnlijk nog trefzekerder locatie in de 'Brusselse huizen' aan de Spijkerstraat. De bewoners werd verzocht hun huizen tien avonden aan de muzikanten en toneelspelers af te staan. Daar waar de bereidheid in de tientallen gesplitste appartementen het grootst bleek - de twee panden helemaal rechts - wordt nu 'Liefdesportretten' gespeeld.

De toeschouwers zitten buiten in de Spijkerstraat op houten klapstoeltjes (met voor ieder een parapluie aan de leuning). De hoerenlopers van het Spijkerkwartier zullen even een blokje om moeten, want de straat wordt tijdens de voorstellingen afgezet, de straatlantaarns gaan uit. De gemeente bood zelfs aan om de twee bomen op het trottoir tijdelijk te verwijderen, maar daar kunnen de toeschouwers tijdens het façadespektakel gemakkelijk onderdoor kijken.

Eigen raam

'Liefdesportretten' is een muziektheatervoorstelling voor vier acterende zangers (twee klassiek geschoolden, een blueszanger en een levensliedspecialist), musici op de balkons (bassist, violiste, accordeonist) en elf acteurs. De musici spelen vanaf de balkons, de spelers hebben allemaal een eigen raam, waarachter ze hun verlangen elektronisch versterkt naar de Spijkerstraat kenbaar maken. En passant schrijven ze ook liefdespassages op de ramen. Niet in spiegelschrift; dat moeten de toeschouwers op straat maar proberen te ontcijferen. Of niet, want zelfs de gefluisterde passages blijven verstaanbaar. De spelers worden met voet- en zijlichten belicht, en kunnen dank zij intercoms onderling verstaan wat de andere zegt of zingt. De souterrains fungeren als klankkast voor de geluidsboxen. Het licht is de camera die de toeschouwer naar het kozijn van handeling voert. Hoewel er, dansant, soms sprake van samenspraak is, weerklinkt geen gelijktijdige kakofonie, zoals in Gerardjan Rijnders' 'Count your blessings'.

Toneelschrijver en regisseur Albert Hoex speelt 'Liefdesportretten' met het gelegenheidsgezelschap 'De Plaats'. Eerder deed hij gastregies bij De Paardenkathedraal en Fact, en was hij artistiek leider van jeugdtheater Makkus. “Een eigen gezelschap vraagt meer verantwoordelijkheid dan een eenmalige productie. Ik vind het prettig om een groep te inspireren, maar ik vind het ook goed als ze daarna weer naar huis gaan.” Hoex trok Andries van Rossem als componist aan en Johan Luijmes als beeldend kunstenaar/choreograaf.

Verdrongen Wellustige

Op het eerste gezicht is 'Liefdesportretten' letterlijk een portrettengalerij. De spelers dienen zich in de raamkozijnen aan als in de inkadering van een geschilderd portret met uitsnede net boven de knie. Waarna ze tot leven komen en hun personage ontpoppen: de nar, de Jaloerse Minnaar, het Pubermeisje, de Geheime Liefde, de Krankzinnige Verliefde, de Afgewezen Minnaar, de Hoogdravende Minnaar, de Verdrongen Wellustige.

Hoex stelde zijn theatrale liefdesfragmenten uit alle windstreken samen: woordenboeken, bloemlezingen, romans, dagboeken, contact-advertenties, brievenbundels. Hij wil een stoet vol liefdeslust en -smart laten aantreden, waarin toonzetting en personage zowel expliciet als onderling afwijkend én herkenbaar moeten zijn. Onderling zijn de personages in hoofd- en bijrollen verdeeld, met een repeterend commentariërende nar als spil.

Reve noch Flaubert

Hoex grasduinde tot en met liefdesbrieven van Einstein, maar keerde werktuigelijk steeds bij 'de echte schrijvers' terug. Paraxodaal genoeg sneuvelden juist om die reden Gerard Reve ('te herkenbaar Reve; ik kon er geen ander personage van maken') en Gustave Flaubert ('overlapte met andere romantici'). Aldus doemen dode en levende grootheden op als Bilderdijk, Napoleon Bonaparte, Markies de Sade, Rilke, Joyce, Tsjechov, Céline, Kloos, Pleisier, Jeanne Reijneken, Dylan Thomas, von Kleist, Belle van Zuylen en 'hedendaagse anonieme briefschrijvers'.

Hoex: “De vijftien mini-drama's hebben een standaardboog: van hemelhoog, jubelend getuigen, waarna het keerpunt wordt ingezet: hoe los je een verloren liefde op, wat is er nog van onze liefde over? Op een bepaalde manier is het thema liefde doodsaai. Het wordt vaak pas interessant wanneer er een kink in de kabel komt.”

Zoals bij de Jaloerse Minnaar van Napoleon Bonaparte:

“Pas op, liefste, ik heb overal ogen en oren! Geen glimlach op welke dansvloer waar dan ook blijft voor mij verborgen. Denk jij dat ik niet weet hoe schandelijk jij je gedraagt en je door de eerste de beste die je tegenkomt aan alle kanten laat besnuffelen? Ik haat je! Denk niet dat het een verdienste is om klaplopende vrijgezellen af te richten om achter je aan te sjokken! Iedere teef die haar staart omhoog steekt krijgt een stoet hollende reuen achter zich! Genoeg... genoeg hierover... Liefste... mijn liefste hondje, duifje van me, ik bid je, schrijf me. Schrijf me! En zeg me dat er niks van waar is... Schrijf!”

Waarop steeds opnieuw de nar raad weet:

“Waar te beginnen, hoe te eindigen? Voorbij de eerste liefde. Zij weet nu; de maan is geen witte nachtvis, en sterren slechts splinters van het heelal. Zo is het leven. Een kat heeft negen levens en de liefde miauwt verder. Wat anders? Miaauw! Volle maan! Miaauw!”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden