Column

De maakbaarheid als geloof is terug

In de jaren zestig vonden sommige jongeren de luxe maar niets. Zij zetten zich af tegen hun ouders. Beter langharig dan kortzichtig. Beeld anp
In de jaren zestig vonden sommige jongeren de luxe maar niets. Zij zetten zich af tegen hun ouders. Beter langharig dan kortzichtig.Beeld anp

De jaren zestig van de vorige eeuw waren de laatste periode waarin grote maatschappelijke veranderingen zich vertaalden in schoksgewijze veranderingen in de vaderlandse politiek. Het decennium lijkt in meerdere opzichten op de huidige periode.

Nederland ontworstelde zich langzaam aan de knellende leiding van de leiders van de eigen zuil. De katholieken durfden steeds vaker naar de Vara te kijken en te luisteren, terwijl de arbeider de socialistische leiders niet eens meer dankbaar was voor het feit dat hij eindelijk ook een Volkswagen Kever kopen kon.

Politieke arm
Ook de politieke arm van de zuilen kwam onder druk te staan. In de jaren vijftig konden katholieken en sociaal-democraten nog samenwerken, in de jaren zestig was dat veel minder gemakkelijk. Nieuwe partijen kwamen op. Progressieve katholieken scheidden zich af in de PPR, behoudende sociaal-democraten richtten DS70 op, en D66 trok optimistisch ten strijde tegen de spruitjesgeur.

De onderwerpen waar het nu om gaat zijn anders, maar er zijn parallellen in de wensen rond het politieke stelsel met nu. Ook in de jaren zestig werd de strijd gestreden tegen de elites. Toen werden ze regenten genoemd, nu de elite uit de grachtengordel met linkse designbrillen.

Optimisme
Het grote verschil zit in de verwachtingen die men had en nu heeft. De jaren zestig waren het decennium van het optimisme. De oorlog was twintig jaar geleden, over de wereld hing weliswaar de doem van de Koude Oorlog, maar we gingen toch vooral vooruit. We kregen steeds meer welvaart, we werden steeds beter opgeleid.

Nu bedreigt stilstand de samenleving. De welvaart stijgt niet langer, kinderen zullen het niet automatisch beter hebben dan hun ouders, en beter opgeleid worden dan hun ouders is vrijwel niet meer mogelijk. De wereld wordt steeds kleiner en komt steeds nadrukkelijker de eigen leefomgeving binnen. Na al die jaren zwoegen is optimisme vervangen door pessimisme, de drang de luiken open te zetten is vervangen door de neiging tralies voor de ramen te timmeren.

Drang naar radicale verandering
Politiek leiden die verschillen gek genoeg juist tot een gelijksoortige reactie. In de jaren zestig kwamen nieuwe partijen op, en ook nu is er maar een kleine aanleiding nodig om je als nieuwe partij te laten registreren bij de Kiesraad. Veranderingen gaan te langzaam, de drang naar radicale wijzigingen vindt geen uitlaatklep en leidt tot de roep om meer democratie. Bij voorkeur in de vorm van gekozen premiers, referenda en andere vormen van directe democratie.

De drang naar radicale verandering is niet te verwezenlijken via de bestaande democratische arrangementen, terwijl de stelling destijds en nu weer is dat het volk verandering wil. Wie of wat het volk dan ook is.

Verlangens
Een andere opvallende overeenkomst: het geloof in de maakbaarheid van de gewenste samenleving. De mens was in zijn aard in de jaren zestig goed en geneigd tot het socialisme. Nu is hij vooral verlangend naar vroeger, naar overzichtelijke maatschappelijke verhoudingen en naar wat ooit de gemeenschappelijke identiteit was.

In beide gevallen is het uitgangspunt dat de politiek die verlangens kan realiseren. De politiek kan nu de multiculturele samenleving voor mislukt verklaren, hetgeen automatisch zou moeten leiden tot herstel van de overzichtelijke samenleving. De grenzen dicht, de luiken gesloten en we zijn weer gelukkig onder elkaar. De jaren zestig eindigden in het nieuwe realisme van Lubbers' kabinetten. Je zou bijna naar iets dergelijks gaan verlangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden