De lusthof voor de Heer kent geen ongedierte

Al twintig jaar laten de mensen van het Franciscaans Milieuproject zich inspireren door de beroemdste natuurvriend uit de geschiedenis.

COKKY VAN LIMPT

De in mooie ronde vormen aangelegde biologische moestuin van landgoed Stoutenburg nabij Leusden ligt er stralend bij. De tuin, waar wel vijftig groentesoorten, kleinfruit en kruiden worden verbouwd, is een van de epicentra van het Franciscaans Milieuproject. Zoals de huiskamer in het landhuis model staat voor het gemeenschapsleven van de communiteit, en de meditatieruimte voor de spiritualiteit van waaruit de gemeenschap wil leven, staat de moestuin in het teken van hun verbondenheid met de natuur.

Overal zoemen bijen rond de klap-rozen, lupines, akelei en smeerwortel in de plantenranden langs de groentebedden. Een tuinfluiter zingt zijn melodieuze lied, meesjes zijn druk met de aanvoer van rupsen voor hun kroost. Vaste bewoners van het landgoed, dat al twintig jaar de thuishaven is van het Franciscaans Milieuproject, zijn samen met vrijwilligers aan het werk in de moestuin, op de knieën, met hun handen in de aarde.

Bestrijdingsmiddelen ontbreken in deze 'lusthof voor de Heer', de woorden onkruid en ongedierte bestaan hier niet. "Met het kruid en gedierte dat hier leeft gaan we niet de strijd aan. We sluiten er vriendschap mee en proberen te begrijpen waarom het er is", zegt Cocky van Leeuwen, oppervrouw van de tuin. "Insecten die schade toebrengen aan het gewas, komen altijd af op zwakke planten. Je kunt wel plaagbeestjes gaan doden, maar dat is symptoombestrijding. De oorzaak van het probleem pak je daarmee niet aan. Wat echt helpt, is de zwakke planten versterken. Dat doe ik door ze te besproeien met een aftreksel van smeerwortel, brandnetel en heermoes; daardoor krijgen ze een steviger huid."

Tussen de lollo rosso staat heermoes. Een paar jaar geleden rukte deze plant ineens in groten getale op in de tuin. "Aanvankelijk wisten we ons geen raad en gingen overal de planten uitrukken. Tot ik ontdekte dat heermoes een van de weinige planten is die silicium, kiezelzuur, bevat. De Nederlandse bodem is erg arm aan dat zuur, dus eigenlijk kwam de heermoes ons te hulp," zegt Van Leeuwen. Alleen waar de groentegewassen in de verdrukking dreigen te komen, wordt de heermoes nu nog uitgetrokken. "Maar niet weggegooid! De planten worden op de aarde gelegd, als bodembedekker. Zo kan het nuttige kiezelzuur toch nog in de bodem worden opgenomen."

Bron van inspiratie voor de communiteit die het milieuproject draagt, is de spiritualiteit van de middeleeuwse mysticus Franciscus van Assisi. Franciscus, die alle rijkdom achter zich liet, voor een sober leven koos en de beroemdste natuurvriend werd uit de geschiedenis. Het Franciscaans Milieuproject deelt Franciscus van Assisi's gevoel van verbondenheid met de natuur. Net als bij de mysticus komt dat gevoel bij hen voort uit het geloof dat de natuur de schepping is van God, en dat de mensen de opdracht hebben haar in stand te houden en te werken aan haar heelheid.

Een beeld van Franciscus in de tuin van het landgoed, stenen vogeltje op de hand, herinnert de bewoners dagelijks aan hun inspirator. "Ook de vrijwilligers zijn vaak bij hem te vinden", zegt Guy Dilweg (66). De franciscaner broeder is een van de grondleggers van het milieuproject in 1991, en bewoner van het eerste uur. Hij is de enige celibataire religieus, de andere leden van de gemengde communiteit zijn leken.

"We hebben niet de pretentie het antwoord te geven op de milieucrisis," zegt Dilweg, "en we weten heel goed dat de wereld niet kan leven zoals wij. Maar we willen laten zien dat onze manier van leven mógelijk is, in gemeenschap met elkaar en in spirituele verbondenheid met de natuur. Leven in verbinding met de natuur heelt geknapte mensen. Dat zien we hier regelmatig gebeuren."

Dilweg was in zijn vormingswerk met jongeren al een nieuwe weg ingeslagen, toen het bestuur van de franciscanen afwilde van het landgoed Stoutenburg, waarin ze na de oorlog een klooster hadden gevestigd. "Ik wilde een eigentijds franciscaans gemeenschapsleven stichten in dit klooster, dat meer dan in de kerk tegemoetkomt aan de behoefte aan persoonlijke geloofsbeleving. Het bestuur voelde niet voor vernieuwing, maar keurde in 1991 het plan wel goed."

De leefgemeenschap begon met negen volwassenen en zes kinderen. Velen kwamen en gingen. Anno 2011 telt de gemeenschap vier vaste bewoners, drie huisgenoten en een vluchtelingenechtpaar uit Afghanistan, dat er al sinds 1999, tuinierend en kokend, wacht op een legale status. De vaste bewoners zijn verantwoordelijk voor het beheer van het project en voor elkaar, materieel en immaterieel. Dilweg werkt als enige ook buiten de deur, voor de franciscaner orde. Wat hij hiermee verdient, gaat met zijn AOW in de gemeenschappelijke pot. De huisgenoten wonen en werken tegen kost en inwoning op de Stoutenburg en mogen hun extra verdiensten houden.

Een deel van het landhuis is ingericht als conferentiecentrum. Het hele jaar kunnen er groepen terecht. Op dit moment verblijft er een groep die met een clownsopleiding bezig is. Van de opbrengsten van het conferentieoord kan de communiteit de huur van het landgoed betalen en de vaste lasten. Extra's, zoals de zonnepanelen die ze graag op het dak willen hebben, moeten uit donaties komen. De meeste meubels zijn krijgertjes en de meeste kleren ook. Er lopen kippen rond op het landgoed, maar alleen hun eieren worden genuttigd, want de gemeenschap eet vegetarisch. De 'heerlijkste' wijn brouwt de gemeenschap zelf, van vlierbessen en paardenbloemblaadjes. Alle seizoenen eten de bewoners en gasten uit de moestuin. De rest wordt biologisch ingekocht en door het verdeelpunt in de buurt maandelijks aan huis gebracht. "Wij hebben geen auto."

De impact en uitstraling van hun duurzame leefproject is moeilijk te meten, zegt Dilweg, "maar soms merk je ineens toch hoe onze idealen gedragen worden en dat we onderdeel zijn van een levend geheel dat met ons mee-ademt." In 1995 verkochten de franciscanen landgoed Stoutenburg aan Natuurmonumenten, dat het in 2000 weer doorverkocht aan Utrechts Landschap. In 2005 wilde Utrechts Landschap de gemeenschap de huur opzeggen, omdat het landgoed niet voldoende opbracht. "Toen dat bekend werd, kwam ineens een heel netwerk in beweging van mensen die ons kenden en waardeerden. Zij ontketenden een actie die ertoe leidde dat Utrechts Landschap ervan afzag. Bovendien kwamen er zoveel donaties binnen dat we ook de verhoogde huur konden betalen."

De overname door Utrechts Landschap heeft de gemeenschap wel haar prachtige bos gekost, en het koetshuis, dat als gastenverblijf diende, is nu boswachterswoning en informatiecentrum. Het verlies van het bos was een bittere ervaring. "Vooral", legt Dilweg uit, "door het verschil in benadering tussen ons en Utrechts Landschap. Voor ons was het bos een gegeven aanwezigheid. We werkten er wel in, maar keken daarbij vooral naar wat het bos nodig had. Als een rododendronstruik erg groot werd en over het pad hing, dan zetten we daar niet de snoeischaar in, maar baanden een nieuw pad, om de struik heen. Het Utrechts Landschap had echter een plaatje voor ogen - een blauwdruk van hoe het 120 jaar oude bos vernieuwd moest worden. Wij pasten ons aan het bos aan, zij passen het bos aan het plaatje aan. Dat is het verschil tussen een contemplatieve houding en de ingrijpende, activistische benadering van de maakcultuur."

Door het bos wandelend naderen we een open plek. Immense stobben van stokoude beuken steken zielig nog net boven het maaiveld uit. "Die kap deed erg pijn", zegt Dilweg. "Sommige bewoners barstten in tranen uit toen ze de kettingzagen tekeer hoorden gaan." Tussen de stobben in zijn jonge boompjes geplant. "Hier moet een lindenbos komen, heb ik gehoord. Ik weet niet waarom, maar ik hou van linden, dus ach, het wordt vast wel weer mooi."

Activiteiten
Het hele jaar door organiseert het Franciscaans Milieuproject Stoutenburg alle mogelijke activiteiten, variërend van maandvieringen, tuinweekenden en -weken tot kloosterdagen, retraites en cursussen sacrale dans en vegetarisch koken. In de weken en weekenden werken de gasten mee in huis en tuin en kunnen ze kennismaken met de wijze waarop hier wordt omgegaan met de aarde en met elkaar. In verband met het twintigjarig jubileum is de moestuin vanaf morgen t/m 2/10 elke woensdag-, zaterdag- en zondagmiddag van 12.30 tot 16.30 uur geopend voor publiek. Het volledige activiteitenprogramma is te vinden op de website www.stoutenburg.nl.

In en rondom landgoed Stoutenburg zijn diverse wandelmogelijkheden. Op het landgoed zelf heeft Utrechts Landschap een route uitgezet. Het Marskramerspad loopt erlangs en fietsers passeren het landgoed op de Grebbelinietocht en de Fietstocht Gelderse Vallei.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden