De lucht in

Hoe twee Amerikaanse fietsenmakers hun droom verwezenlijkten

De eerste vlucht met een gemotoriseerd vliegtuig ooit duurde welgeteld twaalf seconden, de afgelegde afstand in de lucht was 37 meter, de snelheid amper tien kilometer per uur. Maar wat er zich op die ijskoude decemberdag in 1903 in Kitty Hawk in de Amerikaanse staat North Carolina afspeelde, markeert toch een keerpunt in onze geschiedenis, aldus de historicus en journalist David McCullough in zijn mooie boek 'De gebroeders Wright'.

De luchtvaartpioniers Wilbur en Orville Wright, fietsenmakers van beroep, 'hadden met hun eigenhandig gebouwde machine het onweerlegbare bewijs geleverd dat de mens in staat was te vliegen'.

De gebeurtenissen op die 17de december (de broers deden op diezelfde dag nog een paar geslaagde pogingen) vormen het hart van het boek. In de hoofdstukken daarvoor vertelt McCullough op vlotte toon over de lange voorbereidingen.

Tot in de detail bestudeerden Wilbur en Orville, zonen van een dominee, de bewegingen van vogels, minutieus bouwden ze aan hun vliegmachine, ze ontwierpen een windtunnel, verdiepten zich in de wetten van de natuur en mechanica, namen ruim de tijd een geschikt oefenterrein te vinden voor hun pogingen de zwaartekracht te overwinnen, hadden met veel tegenslagen te kampen, en ondervonden permanent scepsis in hun omgeving. Vliegen? Dat was onmogelijk. Maar de broers waren er van meet af aan van overtuigd dat het wél kon. En ze kregen gelijk.

In het tweede deel van zijn boek gaat McCullough uitgebreid in op de zegetocht van de twee broers, in de Verenigde Staten en zeker ook in Europa, de patentgevechten met concurrenten, en de vele ongelukken die Wilbur en Orville hadden - afzonderlijk, ze gingen nooit met z'n tweeën de lucht in, want stel je voor dat het toestel zou neerstorten, dan ging alle kennis en ervaring in één klap verloren.

Orville, de jongste van de twee, overleefde een zware crash, als gevolg waarvan zijn linkerbeen een paar centimeter korter was dan zijn rechter. Bij een ander ongeluk overleed zijn duopassagier, een luitenant uit het Amerikaanse leger. Het had niet veel gescheeld of president Theodore Roosevelt had die dag naast piloot Orville gezeten, maar hij zag er uiteindelijk van af. Tot opluchting van Orville: "Het spijt me dat ik het moet zeggen, maar ik geloof niet dat de president van de Verenigde Staten zich aan dergelijke risico's moet blootstellen."

De auteur geeft een goed portret van de twee broers en hun fascinatie. Iedere dag, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat, stond in het teken van het vliegen. Ze gaven er alles voor op. Wilbur en Orville bleven hun hele leven vrijgezel, het is zelfs de vraag of ze ooit een relatie hebben gehad. Het vliegen leverde hun uiteindelijk een behoorlijk vermogen op, maar ze gingen allesbehalve naast hun schoenen lopen.

McCullough zet de pogingen van de gebroeders Wright om het luchtruim te veroveren, prima in het tijdsbeeld. Tijdens de eeuwwisseling en de eerste jaren van de twintigste eeuw overheerste het optimisme in de westerse wereld. Op vele terreinen was er sprake van technologische vernieuwing, er werden talloze uitvindingen gedaan, het spoorwegennet groeide gestaag, de auto veroverde de wereld, en de mensheid slaagde er ook nog eens in te gaan vliegen - the sky was the limit.

We weten inmiddels dat de luchtvaart ook negatieve kanten heeft. In de Eerste Wereldoorlog kwamen voor het eerst vliegtuigen in actie, aanvankelijk voor de verkenning van vijandelijk terrein, later voor bombardementen. Wilbur heeft dat niet meer meegemaakt, hij overleed in 1912 aan tyfus, op 45-jarige leeftijd.

Zijn broer Orville stierf in 1948, 76 jaar oud, dus na de Tweede Wereldoorlog waarin vliegtuigen hele steden hebben verwoest. In een interview zei hij: "We hoopten dat onze uitvinding vrede dichterbij zou brengen. Maar we hebben ons vergist. (...) Nee, ik heb geen spijt over mijn aandeel in de uitvinding van het vliegtuig, hoewel niemand de vernielingen die ermee zijn aangericht zo betreurt als ik." Orville vergeleek het vliegtuig met vuur dat onnoemelijke schade kan aanrichten, maar het heeft de mensheid ook heel veel goeds gebracht.

Tot zijn grote woede heeft Orville ook nog moeten meemaken dat een semi-overheidsinstelling in de VS, het Smithsonian Institute, het pionierswerk van hem en zijn broer weigerde te erkennen en de eer aan iemand anders gaf. Pas in 1942 gaf deze instantie toe dat ze fout had gezeten en dat het toch de gebroeders Wright waren die de eerste vlucht hadden gemaakt in een zelf ontworpen toestel.

David McCullough beschrijft de levensgeschiedenis van Wilbur en Orville Wright en hun verdienste voor de mensheid niet alleen met vaart maar ook met oog voor interessante en soms smeuïge en ook wel bizarre details. Zo keerde vrijgezel Orville zijn zuster Katharine (steun en toeverlaat van de twee broers) de rug toe, toen zij aankondigde dat ze ging trouwen. Hij weigerde zelfs op haar huwelijk te komen, verbrak de relatie en bezocht haar pas jaren later, toen ze stervende was.

Heel af en toe is de auteur wat wijdlopig, zoals bij de beschrijving van de bezoeken van de oudste broer aan Frankrijk. Terwijl aan de andere kant het leven van Orville na de dood van zijn broer wordt afgeraffeld. Maar per saldo is dit een onderhoudend boek, geschreven door een rasverteller.

David McCullough: De gebroeders Wright. De onverschrokken pioniers van de luchtvaart Spectrum; 448 blz. euro 29,99

Gelauwerd verhalenverteller

David McCullough (Pittsburgh, 1933) is een vermaard Amerikaans auteur en geschiedkundige die vele malen onderscheiden is. Zo ontving hij twee keer de Pulitzerprijs, de hoogste eer die een schrijver in de Verenigde Staten kan krijgen. Hij kreeg ze voor zijn biografieën van de presidenten Harry Truman en John Adams. Ook verscheen van zijn hand een deelstudie over president Theodore Roosevelt.

McCullough studeerde Engelse literatuur aan Yale University en ging daarna de (sport)journalistiek in. Na verloop van tijd legde hij zich toe op het schrijven van boeken. Naast de twee gelauwerde biografieën publiceerde hij boeken over de Johnstown Flood, een gigantische overstroming in Pennsylvania eind negentiende eeuw, de Brooklyn Bridge in New York, en het Panamakanaal, die steevast hoge oplages haalden. Ook was hij betrokken bij talloze tv-documentaires, zoals over het Vrijheidsbeeld in New York en de Amerikaanse Burgeroorlog. Vaak sprak hij de (al dan niet door hemzelf geschreven) teksten in.

17 december 1903, 10.35 uur. Orville Wright vliegt 37 meter, zijn broer Wilbur holt mee. John T. Daniels legde de wereldprimeur vast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden