De lokroep van de havo

Doorstromen | Het is plotseling een thema bij de verkiezingen: gediplomeerde mavo-leerlingen makkelijker laten overstappen naar de havo. GroenLinks, PvdA en D66 willen dat. Leraren op het Corderius College in Amersfoort vinden het onzin.

Havo is niet béter dan mavo." Ze kunnen het nog zo hard zeggen, de Amersfoortse conrectoren Rino Bakker en Nico Meijer, maar toch was er onder de ouders van mavo-leerlingen Cas, Esther, Noor, Fleur en Gijs na hun eindexamen niet eentje die zei: Ik heb liever dat jij doorleert op het mbo. Wat is dat toch, die aantrekkingskracht van de havo? "Want kijk je naar het kind", zegt Bakker, "dan is het vaak helemaal niet in zijn belang om naar de havo te gaan. En banen zijn er voor mbo'ers ook genoeg!"

Toch rekenen GroenLinks, PvdA en D66 erop dat een eenvoudiger doorstroom naar de havo door veel kiezers gezien wordt als een verbetering van kansen in het onderwijs. Ook de SP zal hier naar verwachting een punt van maken in het verkiezingsprogramma. Leerlingen op de mavo of vmbo-t moeten nu nog een 6,8 gemiddeld staan op hun eindexamenlijst. Straks zou alleen het diploma volstaan. De toegang tot de havo wordt zo inzet bij de verkiezingen.

Op het Corderius College in Amersfoort zijn ze verbijsterd over de plannen. Op ongeveer honderd eindexamenkandidaten van de mavo, stromen er op de school jaarlijks 20 tot 25 door naar de havo. Dat is meer dan het landelijk gemiddelde, dat op 17 procent ligt. Behalve de kinderen met een gemiddeld cijfer van 6,8, laat de school soms ook leerlingen toe die gemiddeld een 6,6 of 6,7 staan. Conrector mavo Meijer: "We onderzoeken met een team van ongeveer twaalf docenten in hoeverre een kind op de mavo nog wat 'over' heeft. Is de leerling zelfstandig? Hoe sterk is hij in de kernvakken als Nederlands, Engels en wiskunde? Kan hij of zij meer dan alleen het reproduceren van lesstof, namelijk die ook toepassen en verbanden leggen? Onze aanpak werkt goed, veruit de meesten halen hun eindexamen."

Elk jaar zijn er ook kinderen die teleurgesteld worden. Afgelopen jaar waren dat er zo'n tien op het Corderius. Meijer: "In januari melden de mavo-leerlingen zich die graag naar de havo willen. Daar zitten soms leerlingen bij van wie het zelfs nog maar de vraag is of ze hun eindexamen halen. Je vraagt je dan af hoe realistisch het beeld is dat zij of hun ouders hebben. De mentor gaat dan met ze praten. Meestal draait het dan wel bij. Maar ik krijg ook ieder jaar telefoontjes van ouders die zeggen: wie denken jullie wel dat je zijn! Mijn kind zijn kans op de havo te ontnemen! Laat het hem toch gewoon proberen."

Maar dat is de eer van de school te na, zegt conrector havo Bakker. "Als we dat zouden toestaan, bouwen we een mislukking in. En je moet niet onderschatten wat voor effect dat op een kind heeft. Ook kost het de samenleving veel geld, in ieder geval 6000 euro per kind per jaar. Het is onze morele plicht om dit te voorkomen. Bovendien hebben we dezelfde eisen voor de havisten die naar het vwo willen: zij moeten een 6,7 staan. Maar daar rept de politiek nu niet over."

Op het Corderius College zien ze het al voor zich, straks: grote havoklassen met meer mavo-kinderen van wie het misschien in oktober al duidelijk is dat ze de havo nooit gaan halen. Bakker: "Dat heeft ook effect op de andere leerlingen. Wie dreigt te mislukken, gaat achterover hangen. Houd die lessen dan nog maar eens goed. Als docent moet je verregaand gaan differentiëren tussen leerlingen die de havo willen halen en leerlingen van wie wij als school van te voren al wisten dat die het niet aankunnen. Dat is niet goed voor het onderwijs."

Het zijn bezwaren die ze in Den Haag waarschijnlijk ook wel kennen, maar waarom dan toch dat plan om meer leerlingen op te nemen in de havo? Meijer denkt dat politieke partijen meer inspelen op het gevoel van kansengelijkheid dan van goed onderwijs. "Ouders hebben ook zo'n idee van: op de havo krijgt mijn kind de goede vriendjes. Toen de titel mavo in vmbo-t veranderde ( rond de eeuwwisseling, red.), merkten we dat het imago bij ouders negatief veranderde. Dit is een van de redenen waarom veel vmbo-t scholen nu weer mavo heten, ook op het Corderius. Dat is een vertrouwde naam voor ouders. Toch leiden we voornamelijk op voor het mbo."

Slechte pers

Bakker: "Mbo- scholen en roc's hebben jarenlang een slechte pers gehad. Daar willen ouders hun kinderen liever niet naar toe sturen, maar voor veel leerlingen die van de mavo komen is zo'n mbo-opleiding een prima passende keuze met een goed perspectief op een baan."

Het roc was voor Corderius-mavisten Gijs, Fleur, Esther, Noor en Cas na hun eindexamen nooit echt een serieuze optie. "Ik overwoog nog even mbo-militaire verpleegkunde", zegt Esther. "Mijn vader zag dat helemaal niet zitten. Ik ging met mijn zus naar een open dag. Toen zij daar de docent moest verbeteren in haar Nederlands, maakte dat geen goede indruk. De opleiding zat uiteindelijk vol, en toen ben ik naar de havo gegaan. Na de havo wil ik verpleegkunde gaan studeren aan de hbo."

Ook Cas bezocht nog eens de mbo-opleiding tot onderwijsassistent. "Maar de leraren waren daar zo anders dan op het Corderius College. Ze wisten gewoon niet waarover ze het hadden."

Op de havo heb je betere leraren, en meer kinderen om bevriend mee te worden, denken de Corderius-leerlingen. "Ik heb het gevoel dat ik nu tussen leerlingen in de klas zit bij wie ik goed pas", zegt Fleur.

Gijs keerde terug tussen de havisten, nadat hij uit de havo/vwo-brugklas naar mavo was afgezakt. En Cas voelt zich ook meer thuis tussen de serieuze havisten dan tussen "mooiboys" van de mavo. "Ik ben 'verhavoot'. Hier praten kinderen heel anders. Ze gebruiken woorden als 'naïef', dat kwam op de mavo niet voor. En een vraag roep je niet meer zomaar door de klas, je gedraagt je volwassener. Je bent minder amicaal met leraren. En we moeten veel harder werken."

Het imago van mavo en havo is een moeilijk punt voor de conrectoren. "Voor ons als school geldt dat je moet kijken naar wat het beste bij het kind past", zegt Bakker. "Dat ouders kijken naar de sociale context, tja... Ik denk niet dat het in het belang van het kind is. Het is niet goed als een kind zich over de kop moet werken op school, en het dan misschien toch niet haalt."

Zulke klasgenoten hadden Esther en Gijs ook op de mavo. "Er was bijvoorbeeld iemand die heel hard werkte om door te kunnen naar de havo. Maar haar cijfers bleven te laag. Gelukkig maar, want ze had geen sociaal leven meer over gehad op de havo", zegt Esther.

"Je moet soms kinderen tegen zichzelf in bescherming nemen", zegt Bakker. "Niet iedere lieve, hardwerkende leerling op de mavo, kan de havo aan. Tegelijkertijd zorgt een eis van een 6,8 op je eindlijst er ook voor dat goede leerlingen net harder gaan werken. Het zou fout zijn om de indruk te wekken dat iedereen vanuit de mavo ook de havo wel aankan. Die normen zijn er echt niet voor niets."

Segregatie in het onderwijs

Sinds twee jaar stellen middelbare scholen een eis van minstens een gemiddelde van 6,8 op de eindexamenlijst aan leerlingen die van het vmbo-t/mavo willen doorstromen naar de havo. Als scholen die van te voren bekend maken, kunnen ze ook nog aanvullende eisen stellen. De gedachte is dat uitval op de havo zo veel mogelijk voorkomen moet worden.

De Onderwijsinspectie stelde in het laatste jaarverslag dat de kansenongelijkheid in het onderwijs toeneemt. Kinderen van hoogopgeleide ouders doen het relatief beter dat die van laagopgeleide ouders. Het stapelen van opleidingen zou bovendien zo weinig voorkomen, dat laatbloeiers of kinderen uit kansarmere gezinnen te weinig gelegenheid krijgen het hoogst haalbare onderwijsniveau te bereiken.

In reactie hierop pakken politieke partijen de handschoen op. Zij vrezen voor een toenemende tweedeling tussen de hoog- en laagopgeleide bevolkingsgroepen. Het makkelijk doorstromen naar de havo zou hiervoor een oplossing moeten bieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden